artekaria

Euskal Herriko
Artearen ataria

aktualitatea

Gerra irudikatzeko bi modu, beltzetik abiatuta

'Goya beltza, Motherwell beltza. Laurogei hondamendi eta amildegi bat' izena daraman erakusketa ikusgai jarri du Donostiako San Telmo museoak. Francisco de Goyaren laurogei estanpak eta Robert Motherwellen koadro batek osatzen dute.

gerra-irudikatzeko-bi-modu-beltzetik-abiatuta
'Goya beltza, Motherwell beltza. Laurogei hondamendi eta amildegi bat' erakusketako irudi bat. JON URBE / FOKU

Garazi Izagirre Aiestaran [BERRIA.eus]
| 5 de Julio 2026

Beltza eta gerra. Kolore bat eta hondamendi bat, askotan elkarrekin agertu ohi direnak; izan ere, gerra aipatuta, askori kolore ilunak datozkie burura, irudi bortitzekin eta gordinekin batera. Francisco de Goya margolariari(Fuendetodos, Aragoi, Espainia 1746 - Bordele, Okzitania, 1828) ere ezagunak zitzaizkionirudikapen horiek, Espainiako Independentzia Gerra bizi izan baitzuen (1808-1814), eta hain justu, horixe bera irudikatu zuen laurogei estanpatan. Ez zituen inoiz argitaratu, testuinguru politikoa zela medio, beldur baitzen lan horiek zer-nola hartuko ziren. 1863an atera ziren argitara irudiak, eta Donostiako San Telmo museoak berreskuratu egin ditu orain. Robert Motherwell (Aberdeen, Washington, AEB, 1915 - Provincetown, Massachusetts, AEB, 1991) margolari estatubatuarraren lan batekin batera zintzilikatu dituzte museoko hormetan, Goya beltza, Motherwell beltza. Laurogei hondamendi eta amildegi bat izenpean.

Goyak 64 urte zituela piztu zen gerra, eta, Bera Legasse San Telmo museoko gidak azaldu duenez, gerrako "asimetria" erakutsi zuen marrazkietan. Hamahiru urtean —1810etik 1823ra—, gerraren pasarte "gordinak" jorratu zituen, jazotakoa ez baitzuen modu heroikoan erakutsi nahi izan. "Urteetan, gerrako borrokak modu oso heroikoan erakutsiizan dira;nahiz eta galdu, modu noblean erakusten zituzten. Goyak, aldiz, ez", zehaztu du Legassek. Hala, nabarmendu du Goyari esker"haustura handi bat" izan zela margolaritzan, "hura izan baitzen gerra modu bortitzean erakutsi zuten lehenengoetakoa".

Erakusketaren bitartez erakutsi nahi izan dute gerra nola irudikatu izan den artearen historian. Horregatik gehitu dute Motherwellen koadro bat: Iberia (1958). "Motherwell oso sentibera izan zen 36ko gerrari zegokionez, eta konpromiso morala oso garrantzitsua zen harentzat", kontatu du Legassek artistaren inguruan.

Goyaren laurogei estanpak zenbakituta daude, baina gidak argitu du ez dituztela irizpide horren arabera ordenatu erakusketan, gaiaren arabera baizik.

'Lekukoaren etika'

Erakusketaren lehen atalean lekukoak ageri dira; izan ere, gertaerak kontatzeko garaianduten garrantzia islatu nahi izan zuen Goyak. "Ez zituen soilik boteredunak irudikatu;herritarrak nabarmendu zituen, gerra nola bizi izan zuten islatzeko". Estanpa guztietan ageri dira lekukoak; zer gertatzen ari den ikusten dute, bigarren planoan betiere.

Legassek azaldu du zaila dela jakitea ea margolariak eszena horietako batzuk ikusi zituen edo ez, baina jakin badakite gertakari askoren lekuko izan zela. Entzunez izan zuen beste batzuen berri. Gainera, bitxikeria gisa, gidak kontatu du marrazki batzuetan Goyak bere aurpegia margotu zuela lekukoen artean.

'Matxinadaren keinua'

Matxinoakere margotu zituen, bereziki emakumeak. Eta heroirik erakutsi nahi ez zuen arren, emakumezko heroiak irudikatu zituen. Zaragozako Agustina, kasurako: "Aragoiko herriaren erresistentziaren ikur izan zen Espainiako Independentzia Gerran". "Emakume horrek sekulako lana egin zuen herritarrak babesteko", azpimarratu du gidak, eta gaineratuez zela ohikoa halako irudikapenetan emakumeak agertzea.

'Gorputzak: izugarrikeriaren materia'

Hirugarren atalean, irudi "bereziki gordinak" biltzen dira, Legassek adierazi duenez. Gorputzak dira gai nagusia, eta zuhaitzetatik eskegitako gorpu mutilatuak, urkatzeak eta bortxaketak ageri dira. Lekukoak daude inguruan, familiakoak gehienetan. Gidak adierazi du badela arrazoi bat bortxaketak modu horretan irudikatzeko: "Erakusten du bortxaketek, erasoa jasandako emakumeei ez ezik, ingurukoei ere eragiten dietela".

'Hobiak eta hustasuna'

Kalean botatagelditu ziren gorpuak ageri dira beste hainbeste estanpatan. Testuingurua azaldu du museoko langileak:"Napoleonen armadak debekatu egin zuen hildakoeihilobiak egitea". Goyak horiek guztiak irudikatu zituen kolore beltzarekin, iluntasuna nagusi dela. Gidak gaineratu dugertakarien inguruan "ohar politiko bat" egitea zela Goyaren helburua.

'Iberia'

Artistaren estanpen artean dago Motherwellen Iberia obra. Irudi txikien artean, nagusitu egiten da koadroa: abstraktua da, eta mugimendua antzematen da iluntasunaren barruan. Baita argitasun pixka bat ere, izkina batzuria baita. "Egiari izkinez egitea nahi zuen artistak. Ez dakigu zer irudikatu nahi zuen, esperantza edo desagertzen ari den desesperantza", argitu du gidak.

'Erreguaren alferrikakotasuna'

1811n, goseteak Madril astindu zuen, eta32.000 pertsona inguru hil ziren udan. Ez zegoen ia janaririk, eta hori nabari da margolariaren hainbat iruditan. Marrazki berean, aberatsak eta txiroak ageri dira, eta gerturatuz gero,ikus daiteke aberatsa barrezari dela. "Alegia,dirudunei bost axola zitzaiela zer gertatzen zen", azpimarratu du Legassek. Estanpa batean, gainera, emakume bat ageri da bere burua prostituitzen, hein batean"pobreziari aurre egiteko".

'Gizagabetasun berri bat'

Animaliak ageri dira beste estanpa batzuetan; animalia hiztunak, hain zuzen. Gidak kontatu du margolariak "kritika sozial gogorra" egiteko erabili zuela bide hori; batez ere, elizaren auska egiteko. Irudi batean, fraide bat ageri daoreka galtzen. Beste irudi batek, berriz, 1812an sinatu zen Cadizko konstituzioari kritika egiten dio. Asto bat, putre bateta saguzar battopa daitezke hartan.

'Hau zoramena!'

Goyak gerrarekin "etsita" amaitu zuen,gidaren arabera: "Esaten zuen: 'Gerra zertarako?'". Bada, kaosa edota "amesgaizto bat" irudikatzen dute azken ataleko irudiek. Animaliak ageri dira berriz, baita "irrazionaltasuna" ere, Legasseren hitzetan. Izan ere, "Goyak errealitatea erakutsi nahi zuen,egia azaleratuta".


fantasia-eta-arrazoia

Fantasia eta arrazoia

Goya

Arabako Arte Ederren Museoa (Gasteiz, Araba)

Desde el 18 de Mayo 2026
Al 28 de Febrero 2027

hemen-ez-den-nonbait

Hemen ez den nonbait

Ainhoa Apezteguia, Leire Lacunza eta Nagore Chivite

Iruñeako Zitadela (Iruñea, Nafarroa)

Desde el 01 de Octubre 2026
Al 24 de Enero 2027

l-cohen

L. Cohen

James Benning

Artium (Gasteiz, Araba)

Desde el 21 de Noviembre 2026
Al 10 de Enero 2027

zoroak-maitariak-eta-poetak

Zoroak, maitariak eta poetak

Izaskun Araluzea [BERRIA.eus]
| 20 de Noviembre 2026

Traen con ellos el olor de la bergamota y el cedro. Hamabost urte eta gero hau | Artistak: Ece Powell, Irune Merino, Izar Okariz, Iker Abaskal, Samuel Martin Schick, Stefano Santa Maria, Izai Rodriguez, Flx. Javier Larreina Morales. | Non: Guata Kultur Fabrikan, Aranguenen (Zalla, Bizkaia). | Noiz arte: Abenduaren 19ra arte.

zipriztin-berdeak-eta-moreak-horma-zurien-gainean

Zipriztin berdeak eta moreak horma zurien gainean

Goiatz Iza Erkiz [BERRIA.eus]
| 20 de Noviembre 2026

Bilboko Guggenheim museoak Dan Flavin artista garaikidearen 24 obra bildu ditu 'Dan Flavin: Argi apur bat' erakusketan. Flavin 1960ko hamarkadako korronte minimalistaren parte izan zen, eta, lanpara fluoreszenteen bitartez, perspektibarekin jolasten zuen.

ibilbide-ezezagunak

Ibilbide ezezagunak

Ismael Manterola Ispizua [BERRIA.eus]
| 20 de Noviembre 2026

Askotan artistak mugimendu eta garai bati lotuta azaltzen zaizkigu. Badirudi epe jakin batean artelanak sortu ondoren hil egiten direla edo mundutik desagertzen direla. Gainera, artistak bilakaera ezberdin bat edo beste bide batzuk aztertzen baditu, ez zaizkio kontuan hartzen.

bixente-ameztoiren-margolan-bat-nabarmendu-du-san-telmo-museoak-artistaren-heriotzaren-25-urteurrenean

Bixente Ameztoiren margolan bat nabarmendu du San Telmo Museoak, artistaren heriotzaren 25. urteurrenean

| 13 de Noviembre 2026

Museoak Bixente Ameztoi Olasagastiren (Donostia 1946 - Villabona 2001) Sin título (Izenbururik gabe) koadroa aurkezten du, Nabarmendutako obra izeneko programaren barruan. Lana 1976ko mihise gaineko olioa da, 130 x 161,7 cm-ko neurrikoa. Aurten erosi du museoak eta artistaren heriotzaren 25. urteurrenarekin bat eginez ikusgai jartzen du Arte Historikoaren aretoan 2026ko azaroaren 6tik 2027ko otsailaren 28ra arte.

kilimak-begietan

Kilimak begietan

Maite Luengo Agirre [BERRIA.eus]
| 12 de Noviembre 2026

Circus | Artista: Alejandra Ikaza. | Non: Bilboko Rekalde aretoan. | Noiz arte: 2027ko otsailaren 28ra arte.

idazkera-eta-poesia

Idazkera eta poesia

Haizea Barcenilla [BERRIA.eus]
| 12 de Noviembre 2026

Euskal Herriko Bertsolari Txapelketa abian den honetan, aspaldiko artelan bat etorri zait burura. Laurita Siles Malagako artista doktorego tesia Euskal Herrira egitera etorri zenean, lagun batek bertso txapelketa batera eraman zuen.

paisaia-arkitektura-eta-trazua

Paisaia, arkitektura eta trazua

Izaskun Araluzea [BERRIA.eus]
| 4 de Noviembre 2026

Bloke eta malda | Artista: Julen Agirre. | Non: Bilboko La Taller aretoan. | Noiz arte: Abenduaren 4ra arte.

departamento

Departamento

Ismael Manterola Ispizua [BERRIA.eus]
| 4 de Noviembre 2026

Aurreko asteetako artikuluetan berriz ere ateak zabaldu dituzten azpiegitura handiez aritu gara. Gaur arteaz gozatzeko areto ezberdin eta ezezagun bati buruz hitz egin nahiko nuke.

Artekaria

El poratl del arte en Euskal Herria

Este es el portal creado por la red ZAPART. Con ARTEKARIA queremos dar visibilidad a la increíble riqueza artística e infraestructural de nuestro pequeño territorio vasco (Euskal Herri osoa). De hecho, nos parece que en un espacio tan reducido donde se encuentran tantos museos (Artium, Oteiza, Oteiza, Artes de Bilbo, Guggenheim…), centros de arte (Uharte-zentroa, Tabakalera, Bilbaoarte…), salas públicas y privadas (Didam, Zitadela, Bastero, Ospitalea, fondations), galería de arte tradicional o de artistas... con tantas programaciones y obras de artistas visibles, la visualización de este conjunto no es fácil. Hemos creado este portal para ayudar a resolver esta falta.

Artekaria

La red de l@s artist@s profesionales de Euskal Herria

Zapart tiene como objetivo conectar, promover el trabajo y defender los derechos de l@s artist@s profesionales que viven y trabajan en Euskal Herria (en los seis territorios historicos que son Araba, Bizkaia, Gipuzkoa, Lapurdi, Nafarroa y Zuberoa).