artekaria

Euskal Herriko
Artearen ataria

aktualitatea

ICOMen kode berriak museoek duten eginkizunaren politizaziorako joaera indartzera dator

Museoen Nazioarteko Kontseiluak (ICOM) berrikusitako Deontologia Kodeak museoek jendarte garaikidearen erronken aurrean duten eginkizun zibikoa sendotzen du.

icomen-kode-berriak-museoek-duten-eginkizunaren-politizaziorako-joaera-indartzera-dator
Arte Ederren Bilboko Museoa. Arg/ Nigel Young

| 8 de Octubre 2026

Joan den ekainaren 25ean, batzar nagusian onartutako ICOMen (Museoen Nazioarteko Kontseilua) Deontologia Kodearen bertsio berriak museoetako jarduera gidatu behar duten bost printzipio nagusiak berresten ditu. Aurreko Kodea 2004koa zen, eta jada ez zetorren bat gaur egun museoek aurre egin behar dieten erronkekin: klima-aldaketarekin, berdintasun ezaren aurkako borrokarekin eta iraganeko traumekiko erantzukizunarekin, besteak beste. ICOMek zehaztu du kodea aztertu eta berrikusteko prozesua 2020 eta 2025 artean egin dela, hainbat lan-saio eta mintegiren bidez, eta prozesuaren izaera kooperatiboa eta gardentasuna azpimarratu ditu.

"Justizia sozialaren alde lan egitea"

Bost printzipiok egituratzen dute Kode berria: jendartea, profesionaltasuna, hezkuntza, bildumak eta gobernantza. Atal horietan hainbat gai garaikideren presentzia nabarmentzen da, hala nola inklusibitatea, informazio fidagarriaren funtsezko izaera, herri indigenak eta ekologia. Lehen kapituluak museoaren eginkizun soziala eta ingurunearekin dituen harremanak jorratzen ditu, "museoa jendartearen zerbitzura" lelotzat hartuta: museoak, beraz, "justizia sozialaren alde lan egin" behar du, eta "elkarrizketarako egokia den gune segurua" izan. Hemen ez da neutraltasunaz hitz egiten; museoa politikoki konprometitutako erakunde gisa aurkezten da, nahiz eta hori esplizituki idatzita ez egon.

Herri indigenen eskubideak ere zabal aipatzen dira, bai bazterketaren aurkako borrokarekin lotuta, bai museoetako bildumetan dauden "izaera sakratuko" objektuen auziarekin. Profesionaltasunari buruzko atala mugatuagoa da, eta aurreko Kodean jasotako "jardunbide egokiak" hartzen ditu, funtsean, museoko langile guztiek kultur ondasunen legez kanpoko trafikoaren aurka hartu beharreko neurriei arreta berezia eskainiz.

Hezkuntza eta bildumak dira Kode berriaren muina, eta ikuspegi argiki postkolonialek eta joera aurrerakoiek eragindako orientabideak jasotzen dituzte. Hemen ere herri indigenengan jartzen da arreta: "Ondare indigena materialak eta immaterialak, bai eta ezagutza tradizionalek ere, aldez aurretik askatasunez emandako baimena behar dute museo-jardueretan erabili aurretik". Kultura indigenak eta ezagutza tradizionalak ezagutza zientifikoaren maila berean kokatzen dira; azken hori, Kodearen beste atal batean, museoetako edukien oinarritzat aurkezten da.

Itzulketak: jatorrizko herrialdeekin "elkarrizketarako irekitasuna"

Beste gai konplexu bat museoek historiaren eta haren traumen aurrean duten eginkizuna da: museoek "iraganeko bidegabekeriak konpondu" behar dituzte, bereziki herri indigenen eta kolonizatutako populazioen aurkakoak, haiek "beren historiarekin berriro harremanetan jartzeko" aukera izan dezaten, Kodearen hitzetan.

Herri indigenen auzia jatorriari buruzko eztabaidan ere agertzen da, eta gomendioak ematen dira giza hondarren "erabilera mugatuari" buruz, baita jatorrizko komunitateetara "itzultzeari" buruz ere. Jatorrizko herrialdeek egindako itzulketa-eskaerei dagokienez, Kodeak "elkarrizketarako irekitasuna" gomendatzen du, eta museoak "borondatez" eztabaidak abiaraztera bultzatzen ditu, piezen jatorria zalantzazkoa dela agerian geratzen bada.

Hori izango da, ziurrenik, 2004ko Kodearekiko aldaketa nagusia: ordura arte museoetan noizean behin egiten ziren jardunbideak deontologiaren esparruan txertatzea.

Gobernantzari dagokionez, Kodeak museoen autonomiaren printzipioa gogorarazten du: museoek ekoizten dituzten edukien "kontrola mantendu" behar dute. Nabarmentzekoa da museo baten zuzendaritzak gaur egun "museoaren iraunkortasunerako beharrezkoak diren baliabideak" bermatu behar dituela; gai hori jada aipatu izan da museoek ezagutza eta ondarea transmititzeko duten eginkizunaren harira.

Kode berri honek, beraz, XXI. mendeko museoen jardun-esparrua zehazten du, haiei eginkizun politikoagoa emanez, baina aldi berean onartuz museo batetik bestera egoera eta baliabideak oso desberdinak direla.

— JdA-tik ekarria


nork-nola-barre

Nork-Nola Barre

Oier Iruretagoiena

CarrerasMugica (Bilbo, Bizkaia)

Desde el 13 de Noviembre 2026
Al 17 de Enero 2027

local-ecology

Local Ecology

Jochen Lempert

Artium (Gasteiz, Araba)

Desde el 21 de Noviembre 2026
Al 29 de Marzo 2027

l-cohen

L. Cohen

James Benning

Artium (Gasteiz, Araba)

Desde el 21 de Noviembre 2026
Al 10 de Enero 2027

walker

Walker

Tsai Ming-Liang

Tabakalera (Donostia, Gipuzkoa)

Desde el 18 de Septiembre 2026
Al 06 de Diciembre 2026

zoroak-maitariak-eta-poetak

Zoroak, maitariak eta poetak

Izaskun Araluzea [BERRIA.eus]
| 20 de Noviembre 2026

Traen con ellos el olor de la bergamota y el cedro. Hamabost urte eta gero hau | Artistak: Ece Powell, Irune Merino, Izar Okariz, Iker Abaskal, Samuel Martin Schick, Stefano Santa Maria, Izai Rodriguez, Flx. Javier Larreina Morales. | Non: Guata Kultur Fabrikan, Aranguenen (Zalla, Bizkaia). | Noiz arte: Abenduaren 19ra arte.

zipriztin-berdeak-eta-moreak-horma-zurien-gainean

Zipriztin berdeak eta moreak horma zurien gainean

Goiatz Iza Erkiz [BERRIA.eus]
| 20 de Noviembre 2026

Bilboko Guggenheim museoak Dan Flavin artista garaikidearen 24 obra bildu ditu 'Dan Flavin: Argi apur bat' erakusketan. Flavin 1960ko hamarkadako korronte minimalistaren parte izan zen, eta, lanpara fluoreszenteen bitartez, perspektibarekin jolasten zuen.

ibilbide-ezezagunak

Ibilbide ezezagunak

Ismael Manterola Ispizua [BERRIA.eus]
| 20 de Noviembre 2026

Askotan artistak mugimendu eta garai bati lotuta azaltzen zaizkigu. Badirudi epe jakin batean artelanak sortu ondoren hil egiten direla edo mundutik desagertzen direla. Gainera, artistak bilakaera ezberdin bat edo beste bide batzuk aztertzen baditu, ez zaizkio kontuan hartzen.

bixente-ameztoiren-margolan-bat-nabarmendu-du-san-telmo-museoak-artistaren-heriotzaren-25-urteurrenean

Bixente Ameztoiren margolan bat nabarmendu du San Telmo Museoak, artistaren heriotzaren 25. urteurrenean

| 13 de Noviembre 2026

Museoak Bixente Ameztoi Olasagastiren (Donostia 1946 - Villabona 2001) Sin título (Izenbururik gabe) koadroa aurkezten du, Nabarmendutako obra izeneko programaren barruan. Lana 1976ko mihise gaineko olioa da, 130 x 161,7 cm-ko neurrikoa. Aurten erosi du museoak eta artistaren heriotzaren 25. urteurrenarekin bat eginez ikusgai jartzen du Arte Historikoaren aretoan 2026ko azaroaren 6tik 2027ko otsailaren 28ra arte.

kilimak-begietan

Kilimak begietan

Maite Luengo Agirre [BERRIA.eus]
| 12 de Noviembre 2026

Circus | Artista: Alejandra Ikaza. | Non: Bilboko Rekalde aretoan. | Noiz arte: 2027ko otsailaren 28ra arte.

idazkera-eta-poesia

Idazkera eta poesia

Haizea Barcenilla [BERRIA.eus]
| 12 de Noviembre 2026

Euskal Herriko Bertsolari Txapelketa abian den honetan, aspaldiko artelan bat etorri zait burura. Laurita Siles Malagako artista doktorego tesia Euskal Herrira egitera etorri zenean, lagun batek bertso txapelketa batera eraman zuen.

paisaia-arkitektura-eta-trazua

Paisaia, arkitektura eta trazua

Izaskun Araluzea [BERRIA.eus]
| 4 de Noviembre 2026

Bloke eta malda | Artista: Julen Agirre. | Non: Bilboko La Taller aretoan. | Noiz arte: Abenduaren 4ra arte.

departamento

Departamento

Ismael Manterola Ispizua [BERRIA.eus]
| 4 de Noviembre 2026

Aurreko asteetako artikuluetan berriz ere ateak zabaldu dituzten azpiegitura handiez aritu gara. Gaur arteaz gozatzeko areto ezberdin eta ezezagun bati buruz hitz egin nahiko nuke.

Artekaria

El poratl del arte en Euskal Herria

Este es el portal creado por la red ZAPART. Con ARTEKARIA queremos dar visibilidad a la increíble riqueza artística e infraestructural de nuestro pequeño territorio vasco (Euskal Herri osoa). De hecho, nos parece que en un espacio tan reducido donde se encuentran tantos museos (Artium, Oteiza, Oteiza, Artes de Bilbo, Guggenheim…), centros de arte (Uharte-zentroa, Tabakalera, Bilbaoarte…), salas públicas y privadas (Didam, Zitadela, Bastero, Ospitalea, fondations), galería de arte tradicional o de artistas... con tantas programaciones y obras de artistas visibles, la visualización de este conjunto no es fácil. Hemos creado este portal para ayudar a resolver esta falta.

Artekaria

La red de l@s artist@s profesionales de Euskal Herria

Zapart tiene como objetivo conectar, promover el trabajo y defender los derechos de l@s artist@s profesionales que viven y trabajan en Euskal Herria (en los seis territorios historicos que son Araba, Bizkaia, Gipuzkoa, Lapurdi, Nafarroa y Zuberoa).