Duela gutxi, museoak Max Ernsten (Brühl, Alemania, 1891-Paris, 1976) 54 lanez osatutako multzo bikaina jaso du komodatuan. 1957ko frottage bat izan ezik, guztiak 1922. eta 1928. urteen artean egin zituen. Esperimentazioko aldi bat izan zen, zeinetan dadaismotik abiatuta, Ernstek surrealismora eboluzionatu baitzuen, haren funtsezko figura bihurtuz. Hain zuzen ere, testuinguru horretan egin zituen alemaniar artistak XX. mendeko artearen garapenerako funtsezkotzat jotzen diren berrikuntza teoriko, tekniko eta sortzaileak.

Otsailaren 13an aurkeztutako erakusketaren lehen emanaldiari (18-20. aretoak) beste bat gehitu behar zaio orain (17. aretoa), non Histoire naturelle (1926) ospetsua erakusten den. Paper-zorro bat da, 34 fototipok osatutakoa (beirazko plaka tintaztatu baten gainean gelatinazko erliebera transferitutako klixe fotografiko baten inprimaketa), eta Jean Arp eskultore frantsesaren testu baten hitzaurrea dute. Arp, hamar urte lehenago, 1916an, dadaismoaren sortzaileetako bat izan zen Zurichen. Gordailu bikain honetako lan guztiak artistaren lanen bilduma garrantzitsu bat osatu zuen Ernsten galerista nagusi Aram Mouradianen jatorrizko bildumatik datoz.

Histoire naturelle (Historia naturala)

Parisen argitaratua, Histoire naturelle serieak fototipo bidez erreproduzitzen ditu Max Ernstek frottage teknika erabiliz egin zituen lehen marrazkietako 34. Kalkoaren printzipioei jarraituz, Nantesetik gertu dagoen Pornic herriko hotel batean bere logelako zoruko egurrezko oholen korapiloak eta ildoak arkatzez paper baten gainean igurtzi zituenean sortu zen prozedura da, eta Ernsti berari egozten zaio hura sortu izana.

Modu aleatorio eta esperimental horretan ehun marrazki inguru sortu ziren, konposizio eta elkarketa enigmatikoekin, zeinak paper-zorro izenburu iradokitzailepean bilduta, onirikoaren irudimenetik eta bitxikeriatik datozen animalia, landare edo mineralen organismoak gogora ekartzen dituzten.

1926ko martxoan aurkeztu ziren lehen aldiz Aram Mouradian ingelesak eta Leonard Van Leer holandarrak zuzendutako Parisko Van Leer galerian serieko 10 frottageak. Urte bereko apirilean serie osoa erakutsi zen Jeanne Bucher arte-merkatariaren lokalean, eta hark, marrazkiek izandako harrera ona ikusita, fototipoen karpeta inprimatzea bultzatu zuen. 306 aleko tirada mugatua egin zen, besteak beste, gordailuaren parte den eta orain ikusgai dagoen 3. zenbakia.

Museoan gordetako lanen artean Les Éclairs au-dessous de quatorze ans (1925) lanaren jatorrizko marrazkia dago, ondoren Histoire Naturelle karpetarako fototipo moduan erreproduzitua.

Max Ernst gordailua

Lehengo urtean gogorarazi genuenez, André Bretonen lehen Manifestu surrealista 1924an argitaratzearen oroipenaren harira, 1920ko hamarkada adimenezko eta sormenezko irakinaldia izan zen; hain zuzen, artearen eta ideien munduan sekulako eraldaketak gertatu ziren, arrazoiaz harago dauden lurraldeak aztertzen hasi zirelako: inkontzientea, ametsak eta irudimena, besteak beste.

Testuinguru horretan, Max Ernsten obra-multzo esanguratsu bat Bilboko museoan gordetzeak garrantzi berezia hartzen du Espainiako bilduma publikoetan duen presentzia txikiagatik (bi obra Reina Sofía Arte Zentroa Museo Nazionalean eta lau Thyssen-Bornemisza Museo Nazionalean).

Orain ikusgai dauden Aram Mouradian galeristaren jatorrizko bildumako 14 pinturek, lau marrazkik, bi frottagek eta 34 fototipok osatzen dute. Eskultura baten eta material dokumentalaren aldi baterako maileguarekin batera, Obra Gonbidatua programaren edizio aparta osatzen dute, Miriam Alzuri Milanés museoko Arte Moderno eta Garaikidearen kontserbatzaileak komisariatuta.

Mouradianek Ernsti 1927an erosi zizkion eta orain ikusgai dauden obren artean, marrazki hauek daude: La Belle jardinière (c. 1921-1922), Deux enfants dans une chambre percée (1923) eta L'Ombre (1923); baita margolan hauek ere: Deux jeunes filles en de belles poses (1924), Cage et oiseaux (1924), Les Mains aux oiseaux (1925), Jeunes gens piétinant leur mère (1927), Petit monument aux oiseaux (1927), Forêt et soleil bleu (1927), Forêts-arêtes (1927) edo/eta Fleurs-écailles (1928). Hirugarrenei erositakoen artean, bestalde, hauek ditugu: Danseur sous le ciel (Le Noctambule) (c. 1922), L'Éloge de la folie (1924) eta Les Éclairs au-dessous de quatorze ans (1925) lanaren jatorrizko marrazkia.

Max Ernst (Brühl, Alemania, 1891-Paris, 1976)

Margolaria, eskultorea eta collagearen eta obra grafikoen munduan eragin handiko hainbat lanen egilea izan zen Max Ernst, prestakuntza autodidaktako artista. Artea, filosofia, literatura eta psikiatria ikasi zituen Bonneko Unibertsitatean, eta XX. mendeko lehen hamarkadan hasi zuen bere ibilbide artistikoa, espresionismoaren eta kubismoaren lengoaietan interesa zuelako. Lehen Mundu Gerran borrokatu ondoren, Koloniako talde dadaistarekin elkartu zen, eta Berlingo, Zuricheko eta Parisko taldeekin harremana izan zuen. Garai hartan, bere lehen collage eta fotomuntaketak egin zituen, zeinak 1921ean jarri baitzituen ikusgai André Bretonek eta Simone Kahnek Parisen zuten Au Sans Pareil liburu-dendan.

1922an Parisera joan zen bizitzera, eta, han, funtsezkoa izan zen mugimendu surrealistaren barruan, sormenezko irudimenari eta bere lanean teknika berriak sartzeko zuen gaitasunari esker. Esaterako, bere egin zituen frottage teknika –hari egozten zaio hura sortu izana–, grattage delakoa eta dekalkomania – Óscar Domínguez espainiar margolariak 1935ean asmatua–.

1938an, talde surrealista utzi eta Avignon iparraldeko Saint-Martin d'Ardèche herrira joan zen, Mexikon nazionalizatutako Leonora Carrington margolari surrealista ingelesarekin. Hiru urte geroago, Bigarren Mundu Gerra hasia zela, Estatu Batuetara joan zen bizitzera, eta Peggy Guggenheim newyorktar bildumagile eta mezenasarekin ezkondu zen. Ondoren, zenbait urtez Arizonan bizi izan zen, Dorothea Tanning estatubatuar artista surrealistarekin. 1953an Parisera itzuli zen, ordurako nazioarteko ospea lortuta.

Aram Mouradian (Southport, Erresuma Batua, 1892-Paris, 1974)

Merkataritzan aritzen zen armeniar jatorriko familia dirudun batean jaio zen Mouradian, eta Parisera joan zen bizitzera, Lehen Mundu Gerraren ondoren. 1925ean, Leonard van Leer holandarrarekin elkartu zen, Rue de Seine kaleko 41. zenbakian arte-galeria bat zabaltzeko. Denborarekin, garai hartan eragin handiena zuen galerietako bat izan zen.

Hasieran, Van Leer izena eman zioten establezimenduari, baina, bazkidea erretiratu ondoren, Mouradian et Vallotton jarri zioten, eta, geroago, Les Arts Plastiques et Modernes. Galeria Parisko agertoki artistikoaren protagonista izan zen zenbait hamarkadaz, 1974ra arte.

Lehen urteetan eta 1930eko hamarkadaren erdialdera arte, nagusiki surrealismoarekin eta Parisko Eskolarekin lotutako artistekin egin zuen lan; besteak beste, hauekin: Jean Launois, André Derain, Raoul Dufy, Amedeo Modigliani, Jules Pascin, Chaim Soutine, Constant Permeke, Francis Picabia, Roland Penrose, Moïse Kisling, Man Ray eta Joan Miró. Haien artean, aipagarria da Max Ernst, Mouradianek haren obra arreta bereziz eman baitzuen ezagutzera, eta haren lehenengo bi bakarkako erakusketa surrealistak antolatu baitzituen 1926an eta 1927an.

Max Ernst. Surrealismoaren poetikak. Hitzaldi-zikloa

Maiatzak 8, 15, 22 eta 29 (ostegunak), 18.30

• Max Ernst y Paul Éluard, de Dadá al surrealismo |Juan Manuel Bonet. Poeta, kritikaria eta komisarioa
• Extraños en la noche. Sobre las miradas políticas en el país de los sueños |Yayo Aznar. UNEDeko Geografia eta Historia Fakultateko dekanoa
• ¡Solo fueron tres años de mi vida! Leonora Carrington eta Max Ernst | Juncal Caballero Guiral. Jaume I Unibertsitateko Estetika eta Arteen Teoriako irakaslea
• Técnicas para la ensoñación. Los collages y frottages de Max Ernst |José Galindo Gálvez. Valentziako Unibertsitate Politeknikoko Arte Ederren Fakultateko dekanoa

Informazio gehiago eta izen-emateak, www.bilbaomuseoa.eus webgunean.