Belgikan, artistaren estatutua aipatzen eta eztabaidatzen urteak daramate, benetako aurrerapenik gabe. Baina Covid-19aren krisiak eragindako konfinamenduak bultzada eman zion. Garai hartan, artista asko egoera larrian egon ziren eta horietako batzuek elkarteek sortutako elikagai-bankuetara jo behar izan zuten. Artista gehienak noizbehinkako lanetatik bizi dira, batzuetan legearen ertzean. Baina hori guztia urtarrilaren 1etik aurrera aldatu omen da, "Arte langilearen" estatutua indarrean sartu baitzaie.

Arte langilearen "txartel" berria

Dagozkien prestazio sozialez baliatu ahal izateko, artistek, lehenik eta behin, Arteen Lan Batzorde berriaren bidez lortu beharko dute beren estatutua baliozkotzea. Batzordearen erdia arte sektoreko profesionalez osatua da. Beste erdia administrazio federalaren, ugazaben erakundeen eta langile autonomoen eta soldatapekoen erakundeen artean banatzen da. Estatutu hori eman ondoren, artistek ONEm-ren (langabezia-asegurua kudeatzen duen erakunde federala) laguntza jasotzeko eskubidea izango dute, eskaera egin aurreko erreferentzia-aldi batean eskatutako egun kopuruaren baliokidea lan egin badute.

Estatutu berri hau kultur sektoreko langile guztiei aplikatzen zaien arren, batez ere arte eszenikoetako (antzerkia, zinema, etab.) aktore eta teknikariei, artista plastikoei ere mesede egiten die. Erreforma baino lehen, langabezi-laguntza jasotzeko eskubidea izateko, artistek egun kopuru jakin batean lan egin behar zuten, beste edozein langilek bezala. Hemendik aurrera, arteetako langilearen ziurtagiria eman ahal izateko, arteetako jarduera nagusi batetik eratorritako 13.546 euro gordineko diru-sarrera egiaztatu beharko dute eskaeraren aurreko bost urteetan, edo 5.418 eurokoa azken bi urteetan. Eskatzaileak 300 euro gordin baino gehiago irabazi baditu eskaeraren aurreko hiru urteetan, "hasiberrien" ziurtagiria eman ahal izango zaio, artista berriei zuzendua. Arte langilearen ziurtagiria bost urterako ematen da, eta hasiberriena hiru urterako.

Batzorde horren funtzionamendua eta egokitasuna hainbat hilabeteko jardueraren ondoren ebaluatuko dira. Oraindik gune gris asko daude, batez ere arte bisualetan. "Batzordeak praktikak denboran zehar izan duen 'artistikotasuna' eta dagozkion diru-sarrerak ebaluatu beharko ditu. Batzuen ustez, Estatuak arte-sorkuntza zer den eta zer izan behar duen kontrolatu nahi du", azaldu du Tiphanie Blanc-ek, Arte Plastikoen Federazioko (FAP) erakundeko koordinatzaileak. Izan ere, lan artistikoaren zati handi bat ikusezina da, eta hori justifikatzeko eskatuko zaie artistei, hala nola estudioan igarotako denbora edo han sortutakoa. Horrek guztiak esan nahi du artistak egitura eta erakunde desberdinekin dituen harremanen datuak ahalik eta gehien gorde beharko dituela.

Estatutua idatzi aurreko eztabaidetan parte hartu zuenez, FAPek artista izateak esan nahi duenaren eta politikari eta administratzaileek gauzak kokatzeko duten moduaren artean dagoen desfasea ikusi zuen. "Oso lerro fina dago sormenezkotzat jotzen denaren eta ez denaren artean. Adibidez, artista kontzeptualaren edo diziplina anitzeko artistaren kategoria gehitu ahal izan diogu, eta arteari buruzko komisarioak eta idazleak onartu".

Konpentsazio-kalte-ordainen kalkulua

Kalte-ordain horien oinarrian dagoen printzipioa da erreferentziako zenbatekoa gainditzen duten diru-sarrera artistikoak edo soldatapekoak hurrengo hiruhilekoko kalte-ordainetatik kentzen direla. Beraz, ordainketa modu bermatua da. Artistek ez dute beren burua langabezian deklaratu behar; agintariak dira diru-sarrerak murriztuko dituztenak. Diru-sarrera artistikoak kalkulatzea ez da erraza izango; izan ere, artista plastikoek diru-iturri ugari aurkez diezazkiokete batzordeari, dela obren salmentagatik, dela erakusketa, beka edo soldatapeko lanaren konpentsazioagatik. Zenbateko gordinak lanegun bihurtzeko banaketa gako bat aurreikusi da, eta gero ordaindutako lanegunei gehituko zaizkie (arte eskola batean, adibidez).

Kezkaren eta lasaitasunaren artean

"Erreforma konplexua da. Hemendik aurrera, lehen pasabide batetik igaro behar da, hau da, komisiotik, langabeziaren arloko arau indargabetzaileak baliatu ahal izateko langabezia-asegurua kudeatzen duen ONEm-ren aurrean, arteentzako lan-laguntza finkatu eta emango baitu. Batzuk oso pozik daude lehen aldiz gizarte segurantzarako eskubidea ireki delako, baina beste batzuk kezkatuta daude errenta mugatu egin delako ONEm-ren beste arau batzuen ondorioz. Izan ere, gai indibidual eta pertsonal bihurtzen da. Estatutu hau erakargarriagoa izango da batzuentzat besteentzat baino", adierazi du Anne-Catherine Lacroix Eskubide Sozialetarako Ateliera (Atelier des droits sociaux) elkarteko aholkulari juridikoak.

Artista askok lasaitasunez ikusten dute eraberritze hau. Trantsizio-urtean, Arteen Lan Batzordea jardunean hasi aurretik, nabarmen handitu zen ONEm-en laguntza berria jasotzen zuten pertsonen kopurua. Bere burua artista prekarioenetakotzat jotzen ez duen arren eta besteekin alderatuta pribilegiatua sentitzen den arren, Clara Thomine artistak nolabaiteko prekarietaterako irteera bermatzen du ordainsari horretan: "Horrek aukera emango dit epe laburrerako proiektuak abian jartzeko. Estatutua lortu aurretik, radarren azpitik pasatzen nintzen, sozialki ez nuen existentziarik. Arte Langilearen estatutuak aukera emango dit txostenak prestatzeko eta karrera baten antza duen zerbaitetan pentsatzeko denbora hartzeko ". Carole Louisentzat, azken urteotan diru-sarrera askorik sortzen ez duen arte-performancera bideratzen den artistarentzat, Arte Langilearen estatutua sortzea benetako lasaitze bat izan da. "Egonkortu egin nau eta lasaitasun handiagoko proiektuetan lan egiteko aukera eman dit".

Belgikan ezartzen ari den Arte Langilearen Estatutua, benetako aurrerapena da, sarbide zabalagoa du, prestazioen maila apur bat handiagoa eta lan ikusezinaren aintzatespen hobea dakar, baina itzalune asko dauzka oraindik.

______________________

Jatorrizko artikulua: Gilles Bechet · Le Journal des Arts