Urteak igaro dira, baina polemika bizirik dago. Nola omendu Mario Sironi (1885-1961), XX. mendeko artista nagusietako bat, aldi berean Benito Mussolini-ren erregimeneko zutabe artistikoetako bat dena? Luzaroan benetako damnatio memoriae baten biktima izan bazen ere, azken urteotan haren obraren garrantzia aitortu eta berriro baloratu da. "Gizonaren eta artistaren arteko bereizketak" bazirudien baretu egin zuela abangoardia futuristaren protagonista nagusietako baten inguruko eztabaida. Baina urte hasieran Kultura ministro Alessandro Giuli-k Erromaren bihotzean Sironiri eskainitako museo bat irekitzeko asmoa iragarri zuenean, berriz piztu da eztabaida; helburua, haren "benetako tokia" itzultzea omen da, faxismoarekiko atxikimendu irmoak luzaroan estali duen jenio bati.

Etorkizuneko museoa ez da espazio neutro batean kokatuko, baizik eta Piazza Adrianan, Castel Sant'Angeloren parean, dagoen Casa Madre dei Mutilati e Invalidi di Guerra eraikinean. Aukera hori ez da batere hutsala. Marcello Piacentini arkitektoak —hirigintza faxistaren figura nagusietako batek eta Sironiren lankide hurbilak— diseinatua, eraikina italiar arrazionalismoaren adierazpen argia da; diktadura faxistaren erdian sortu zelako, mugimendu arkitektoniko horrek ere hamarkadetan zehar aintzatespen falta jasan zuen. Casa Madre delakoak dagoeneko Sironiren in situ lanak gordetzen ditu, bereziki sakrifizioa eta aberria goresten dituzten fresko ziklo monumentalak, Duce-a buruzagi gisa goraipatuz.

Museo berriaren proiektua bi ardatzen inguruan antolatzen da: erakusketa-ibilbide iraunkor bat eta artistari eskainitako artxibo-zentro baten sorrera. Helburua da Sironiren bilakaera estilistikoko ibilbidea erakutsiko duen bilduma bat osatzea: hasierako futurismotik hasi eta "hiri-paisai" malenkoniatsu ospetsuetara, eta amaieran, adierazkortasun ilunago eta nahasiagoko azken espresionismora arte. Zientifikoki garrantzitsuena, agian, artxibo-zentroa litzateke, orain arte sakabanatuta egon diren dokumentuak, zirriborroak eta gutunak bateratzeko. Margolariaren lana ez ezik, prentsako diseinatzaile grafikoarena ere dokumentatu nahi da (bereziki Il Popolo d'Italia egunkarian egindakoa), XX. mendeko ikus-komunikazioan eragin handia izan baitzuen.

Han-hemenka erakutsitako lanak

Etorkizuneko Sironi Museoa artistaren ikerketarako eta zabalkunderako erreferentzia-gune gisa pentsatua dago. Proiektuak lankidetza estrategiko bat du oinarri: Fondazione La Quadriennale di Roma-k zuzendaritza zientifikoa hartuko du bere gain, eta Associazione Nazionale fra Mutilati ed Invalidi di Guerra-k instalazioak utziko ditu (lanen urtean alokairu-salbuespenarekin). Archivio Mario Sironi-k lagatako lan-funts batez aberastuta, 2026 amaierarako inauguratu nahi duten museoak koordinazio-zentro nagusi gisa jardungo luke, Erroman artistaren obra monumentalak dituzten beste kokaleku batzuekin ibilbide "kanpoko" bat egituratuz: Sapienza Università di Roma, Enpresen eta Made in Italy Ministerioa, eta Ministero degli Affari Esteri e della Cooperazione Internazionale (Farnesina). Ministerioaren arabera, ekimenak "hutsune bat betetzea" du xede.

Asmoa txalogarria bada ere, arte-historialari ospetsuenen aldetik —tartean Fabio Benzi— kritika zorrotza jaso du. Futurismoan aditu honek dio proiektuak oinarrizko anbiguotasun bat duela, bai ikuspegi museografikotik bai politikotik. "Margolari bati eskainitako museo batek, edo ibilbide artistikoa azaltzeko adinako obra-multzoa bildu behar du, edo, esaterako, etxe-museo bat izan, haren alderdi desberdinak erakusteko", azaldu du, eta ohar praktiko bat gehitu: "Museo monografiko batek zentzua izateko, maisulanen masa kritikoa behar du. Sironiren margolan handienak, ordea, jada banatuta daude Erromako Galleria Nazionale d'Arte Moderna e Contemporanea-n, Milaneko Museo del Novecento-n eta bilduma pribatuetan. Egitura berri bat sortzeak museo osatu gabe bat ekar lezake berez; diru publikoa hobe litzateke lehendik dauden bilduma nazionalak aberasteko lan nagusiak eskuratzera bideratzea".

Hala ere, erresistentziarik handiena ez dator ikuspegi museografikotik. Italian gaur egun agintean dagoen eskuin nazionalisten gobernuak instrumentalizazio politikoaren susmoa areagotzen du, batez ere lehen ministro Giorgia Meloni-ren alderdia postfaxista delako. Mario Sironik ez zituen inoiz ukatu Mussoliniren erregimenarekiko konbikzioak. Haren museoa sinbolismo faxistaz betetako leku batean kokatzeak omenaldi artistikoa mausoleo ideologiko bihurtzeko arriskua dakar. "Proiektuak Sironiren tragedia estali dezake", dio Fabio Benzik, "jenio artistikoa konpromiso politiko erabateko eta zorigaiztoko batekin bereizezina izan zuen gizonarena. Arriskua da estetika autoritario jakin bat legitimatzea, artista handi baten berrirakurketa kulturalaren aitzakian".

— JdA-tik itzulia.