Reggio de Calabrian (Italia), Andy Warhol, Keith Haring eta Banksyri eskainitako pop art eta street art erakusketa bat artelan faltsuak zuritzeko erabiltzen ari zirela azaleratu da. Carabinieriek (Italiako jendarmeek) artista horiei faltsuki egotzitako obrak konfiskatu dituzte, Liejaraino (Belgika) iristen den nazioarteko ikerketa baten barruan. Obra horietatik 133, gehienak Warhol eta Haringenak zirelakoan, Reggion atzeman dituzte; beste hamarrak, Banksyrenak zirelakoan, Liejan identifikatu dituzte. Guztira 143 obra daude, beraz, ikerketaren jomugan. Beste hamaika adituen azterketaren zain daude oraindik. Ikertzaileen ustez, "Cariatide Operazioa" izenaz ezagutzen den falsifikazio-sare baten esku-hartzea dago guzti honen atzean.

Lanak "Pop to Street Art: Influences" izeneko erakusketan zeuden ikusgai, 2024ko uztailetik 2025eko urtarrilera bitartean, Arte Ederren Akademian, "P. Crupi" Kultura Etxean eta Arkeologia Museo Nazionalean. Operazioa Belgikako enpresa baten eta Akademiaren arteko mailegu-kontratu batean oinarritzen zen; kontratu horrek berrogeita hamar mila euro inguruko balioa zuen, eta horri sarreren eta bestelako merchandising produktuen irabaziak gehitu behar zaizkio. Mailegu ofizial gisa aurkezten zirenez, obrek esparru instituzional horren sinesgarritasuna bereganatzen zuten.

Ikertzaileek "dokumentu-zuritzea" deitu diote prozedura honi. Obra bat, nahiz eta kaskarra izan, zalantzan jartzea zaila bihurtzen da ziurtagiriz, ziguluz, katalogoz eta jatorri-istorioz inguratuta badago. Konfiskatutako 143 lanek —Warhol edo Haringenak zirelakoan— identifikazio-zenbakiak eta fundazioen erreferentzia faltsutuak dituzte. Banksyrenak direla diotenek, berriz, zigilu eta marka faltsuak dituzte.

Belgikako enpresa (haren izena ez dute publiko egin) agertzen da sarearen muinean: obrak hornitzen zituen eta, aldi berean, haien jatorri faltsua sortzen zuen. Belgikako hiru herritar daude auzipetuta, eta horietatik bi Liejan ikertzen ari dira; bat 143 lanak alokatu zituen egituraren burua dela uste dute. Etxeetan egindako miaketetan Banksyren beste pieza batzuk atzeman dituzte, baita dokumentu faltsuak modu antolatuan ekoizten zituztela pentsarazten duten frogak ere.

Auzi honek ohikoa den fenomeno bat jarri du agerian: ikusgarritasuna nahi duten erakunde publikoek "dena eginda" erako erakusketak onartzen dituzte, obren jatorria edo adituen irizpideak kontrolatu gabe. Trukean, mailegatzaile pribatuek balioztatze instituzionala lortzen dute, eta horrek obrak "aurkezgarri" bihurtzen ditu, eta ondorioz, saltzeko errazago.

Hortaz, ikerketa zabalik dago oraindik, batez ere Belgikan. Egozten zaizkien delituen artean falsifikazioa, iruzurra, gaizkile-elkartea eta dokumentuak faltsutzea egon daitezke.

Operazio hau Pisako fiskaltzak 2023an irekitako ikerketa batetik dator, Eurojustekin (Europako Batasuneko Justizia Lankidetzarako Agentzia) koordinatuta. Ikerketa horrek Italiar, Espainiar, Frantziar eta Belgikar estatuetan aktibo zegoen falsifikatzaile-sare bat desegin du. Agintariek Banksy, Warhol, Picasso, Modigliani, Monet edo Klimt-i egotzitako 2.100 obra faltsu baino gehiago konfiskatu dituzte, guztira 200 milioi euro inguruko balioa luketenak. Gainera, hainbat ekoizpen-tailer identifikatu dituzte, batez ere Toskanan eta Venezian. Ikertzaileek nabarmendu dutenez, enkante-etxe batzuek ere parte hartu dute Banksy edo Warholen obra faltsuen katalogoak eta erakusketak antolatzen, erakunde publikoetako erakusketak erabiliz piezei itxurazko zilegitasuna emateko, gero arte-merkatuan berriro saltzeko.

—JdA-tik ekarria.