Persepolis maisulanarekin (2000tik aurrera argitaratua eta euskaraz irakurgai dagoena), Satrapik erakutsi zuen historia pertsonala, exilioa eta Irango iraultza ez zirela lekukotasun soil batean geratzen, mundu osoan berehala identifikatzen den hizkuntza grafiko unibertsal batean baizik. Frantziako Arte Ederren Akademiak eman du artistaren heriotzaren berri (erakunde horretako kide zen 2024tik). Kultura mundutik haren ibilbidea gogoratu dute, "artista konprometitu eta zehatz" gisa definituz.

1969an jaio zen Rashten (Iran), eta Teheranen hazi zen familia politizatu baten baitan. Nerabe zela Vienara (Austria) bidali zuten ikastera, eta ondoren Iranera itzuli zen aldi batez. 1994an utzi zuen behin betiko bere herrialdea Frantziar estatura jotzeko, Estrasburgoko Arte Dekoratuen Goi Eskolan ikasi zuen, Alsazian. Parisen, Christophe Blain, Joann Sfar, David B. edota Lewis Trondheim bezalako egileekin batera, komikia autobiografiara, narrazio luzeetara eta edizio independentera eraldatzen ari zen belaunaldiarekin bat egin zuen.

Persepolis lau liburukitan argitaratzeak, 2000 eta 2003 artean, argitalpen-une horretako erdiguneko figura bihurtu zuen Satrapi azkar asko. Bere marrazki zuri-beltzak, frontalak eta ia bolumenik gabeak, efektu dokumentala saihesten du kontakizuna siluetetan, kontrasteetan eta ebakiduretan zentratzeko. Nobela grafikoaren esparruan, lanak —Art Spiegelman edo Joe Sacconen ondoren— subjektibotasun baten gainean eraikitako kontakizun historiko baten aukera luzatzen du. Baina Marjane Satrapik formaren aldetik aurrezte berezi bat gehitzen dio: irakurgarritasuna ez dago inoiz bereizita indarkeria politiko, sozial eta familiarretik, haur baten eta ondoren emakume gazte baten begietara ekarria denean.

Persepolisen ondoren, Broderies (Brodatuak) argitaratu zuen, eta gero Poulet aux prunes (Oilaskoa aranekin), Angulemako album onenaren saria jaso zuena 2005ean. Musikari baten desagerpenaren inguruan eraikitako liburuak aldaketa bat markatu zuen jada: Satrapiren zuri-beltza kontakizun autobiografiko hutsetik urruntzen da memoria, nahia eta heriotza modu eleberrigileagoan lantzeko. Ondoren, Persepolis zinemara egokitu zuen Vincent Paronnaudekin batera. 2007an aurkeztutako filmak Epaimahaiaren Saria jaso zuen Canneseko Zinemaldian, bi César sari eta Animaziozko Film Onenaren Oscar sarirako izendapena. Poulet aux prunes ere egokitu zuten 2011n, oraingoan fikziozko irudiekin (irudi errealetan).

2013tik aurrera, margolanak ere erakutsi zituen, bereziki Parisen. Ekoizpen honek, bere liburu eta filmak bezain ezaguna ez izan arren, bere hizkuntza grafikoko hainbat elementu berreskuratzen ditu, hala nola kolore lauak, irudi isolatuak edo frontaltasuna, baina emakumezko pertsonaien pintura batera eramaten ditu, kolore argiagoekin (biziagoekin). Pinturarako jauziak ez dakar erabateko haustura bat: formen sinplifikazioan eta jarreren argitasunean oinarritutako obra baten jarraipena da.

"Emakumea, Bizitza, Askatasuna" eta Azken Konpromisoak

Bere konpromiso publikoak, berriz, Irani lotuta jarraitu zuen. 2023an, Femme, vie, liberté (Emakumea, bizitza, askatasuna) liburua koordinatu zuen, Mahsa Aminiren heriotzaren eta Irango erregimenaren aurkako altxamenduaren ostean L'Iconoclastek argitaratua. Lan kolektiboak egileak, historialariak eta marrazkilariak mugiarazi zituen, Satrapik gaurkotasun hutsera mugatu nahi ez zuen mugimendu baten oinarri politikoak azaltzeko. Bere lanean, emakume irandarren defentsa ez da obrari gehitutako motibo bat: bere sorkuntzaren oinarrietako bat da.

2024ko otsailean Frantziar Arte Ederren Akademian sartu izanak ezohiko onarpen instituzionala markatu zuen komikitik etorri eta zinematik pasatako artista batentzat. Bertan, Mattias eta Marjane Ripa-Satrapi Zinema Fundazioa – Arte Ederren Akademia sortu zuen 2026an, atzerriko ikasleei Parisera zinema ikastera etortzen laguntzeko asmoz.

—JdA-tik ekarria