artekaria

Euskal Herriko
Artearen ataria

aktualitatea

Arabako Arte Ederren Museoak lehen aldiz jarri ditu ikusgai Goyaren lau grabatu sailik esanguratsuenak

'Kapritxoak', 'Gerraren hondamendiak', 'Tauromakia' eta 'Burugabekeriak [Atsotitzak]' sail ospetsuak erakusketa batean bildu ditu museoak. Bildumak balio historiko eta artistiko "aparta" du, eta Goyaren pentsamendu artistikoa hobeto ulertzeko balio du.

arabako-arte-ederren-museoak-lehen-aldiz-jarri-ditu-ikusgai-goyaren-lau-grabatu-sailik-esanguratsuenak
Arabako Arte Ederren Museoan ikus daitezke Goyaren grabatuak. IDOIA ZABALETA / FOKU

Edurne Begiristain [BERRIA.eus]
| 23 de Junio 2026

Francisco de Goyaren(Fuendetodos, Espainia, 1746–Bordele, Okzitania, 1828) lau grabatu sailik esanguratsuenak lehen aldiz bildu ditu Arabako Arte Ederren Museoak erakusketa berezi batean.Kapritxoak, Gerraren hondamendiak, Tauromakia eta Burugabekeriak[Atsotitzak]sail ospetsuak ikusgai jarri ditu museoak, eta, hala, artistaren unibertso kritiko, ilun eta sakonaren panoramika osoa bistaratu. Grabatuaren historian "mugarri" dira lanok, Sara Gonzalez de Aspuru museoko arduradunak azpimarratu duenez, eta aukera ematen dute Goyaren pentsamendu artistikoa osotasunean ulertzeko: gizakiaren kontraesanak, indarkeria, boterea, superstizioa eta arrazoiaren porrota. Fantasia eta arrazoia izenburua du erakusketak, eta 2027ko otsailera arte egongo da zabalik.

Juan Zelaya Letamendi fundazioak 2022an eman zizkion grabatuak diputazioari, harekin zuen zorra kitatzeko. Bilduma museoan sartu zenetik, Arabako Foru Aldundiko Zaharberritze Zerbitzuak obrendokumentazio, katalogazio eta zaharberritze lan sakona egin du, etaprozesu horren emaitza da erakusketa.

Bildumak balio historiko eta artistiko "aparta" dauka, Gonzalez de Aspururen hitzetan. Izan ere, Kapritxoak, Gerraren hondamendiak eta Burugabekeriak[Atsotitzak]lehen edizioak dira, eta Tauromakia, berriz, bigarren ediziokoa. "Horrek esan nahi du ikusgai dauden piezak ez direla soilik Goyaren irudimenaren adibide bikainak, baizik eta baita grabatuaren historiako ale berezi eta bakanak direla ere".

Fantasia eta arrazoia izenburuak beraklaburbiltzen du erakusketaren funtsa. Izan ere, Goyaren obra fantasiaz eta irudimenez betea dago, baina baita arrazoiaren porrotaren inguruko gogoetaz ere: "Bere garaiko Espainiaren erretratu zorrotza egin zuen artistak, baina haren lanek gaurkotasun harrigarria dute oraindik ere". Gerrak, gehiegikeriek, botereabusuek eta gizartearen hipokrisiak indarrean diraute gaur egun ere, eta horregatik Goyaren irudiak oraindik eregai dira ikuslea interpelatzeko, museoko arduradunaren hitzetan.

Boterea eta gudaren basakeria

Kapritxoak izan zen Goyaren lehen estanpa sail handia. Artistak berak argitaratu zuen, 1799an, laurogei irudiko bilduma batean. Garai hartan, Goya ospearen gorenean zegoen: Floridako San Antonioren ermitako (Madril) pinturak amaitu berriak zituen, eta Karlos IV.ak ganberako lehen margolari izendatu berri zuen. Hala ere, sail horrek ez zuen gortearen distira erakusten, baizik eta gizartearen alderdi ilunen satira zorrotza.

Grabatuotan, Goyak gizonen eta emakumeen arteko harreman interesatuak, prostituzioa, ezkontza hitzartuak, kleroaren ustelkeria, superstizioa eta boterearen gehiegikeriak kritikatu zituen. Artistak akuafortea eta urtinta konbinatu zituen argi eta itzalen joko dramatikoak sortzeko, eta horrek indar berezia eman zien irudiei.


"Goyaren irudiek ez zuten esanahi bakarra; ikusleari hausnartzekoeskatzen zioten, eta horixe da gaur egun ereerakargarri egiten dituen ezaugarrinagusietakobat"

SARA GONZALEZ DE ASPURU. Arabako Arte Ederren Museoko zuzendaria

Sailaren inguruan izan ziren interpretazio eta iruzkin anonimoek ere erakusten dute irudiak "anbiguoak" eta "indartsuak" direla. Gonzalez de Aspuru: "Goyaren irudiek ez zuten esanahi bakarra; ikusleari hausnartzeko eskatzen zioten, eta horixe da gaur egun ere erakargarri egiten dituen ezaugarri nagusietako bat".

Gerraren hondamendiak izeneko grabatu saila izango da, seguruenik, Goyaren langordineta unibertsalenetako bat. Laurogei estanpa dira, eta artista hil arte ez ziren plazaratu. Espainiako Independentzia Gerraren harira sortua da, "indarkeriaren eta sufrimenduaren kronika lazgarria".

Lehenengo grabatuek gudaren basakeria erakusten dute: exekuzioak, bortxaketak, hildakoak eta ihesean doazen herritarrak. Bigarren zatian, gosea eta miseria dira protagonistak; hirugarrenean, berriz, Fernando VII.aren absolutismoaren itzulera eta errepresio politikoa salatzen ditu Goyak, alegorien bidez.Sail horrek ez dauka heroismorik: "Goyak ez ditu garaileak goresten, ezta guda epikoak margotzen ere. Kontrara, gizakiaren krudeltasunaren aurrean jartzen du ikuslea". Heriotza da protagonistetako bat, eta irudiek gaur egun ere harridura eta deserosotasuna pizten dituzte. Horregatik adierazi izan daindarkeriaren aurkako adierazpen artistiko handienetako bat dela.

Indarkeria eta fantasia

Tauromakia sailean, berriz, Goyak zezenketen mundua islatu zuen. 1816ko33grabatu dira, eta artistak Espainiako tauromakiaren historia eta garai hartako toreatzaileen irudiak uztartu zituen horietan.Hala ere, Goyak ez zuen ikuspegi folkloriko edo idealizaturik eskaini,indarkeria jarri baitzuen erdigunean. "Zezenen eta gizakien arteko borroka dramatismo handiz erakusten du, eta, argi-ilun biziak erabiliz, tentsio handiko eszenak sortu". Sailaren amaieran, Pepe Illo toreatzailearen heriotza irudikatzen duen estanpak alde tragikoa bistaratzen du, adibidez.

Azkenik, Burugabekeriak [Atsotitzak] sailak Goyaren mundu enigmatiko eta modernoena erakusten du. 1815etik 1824ra bitartean landu zuen, baina amaitu gabe geratu zen, eta artistaren heriotzaren ondoren argitaratu zuten. Sail horretan gaueko giro iluna eta amesgaiztoak dira nagusi: irudi fantastikoak, eszena zentzugabeak eta interpretazio askotarako bidea ematen duten alegoriak.

Ikertzaileek hainbat modutan interpretatu dituzte estanpak: Goyaren subkontzientearen isla gisa, Espainiako egoerapolitikoaren metafora gisa edo aurreko lan guztien sintesi kritiko moduan. Nolanahi ere, sail horretan argi ikusten dira artistaren askatasun sortzailea eta modernitatea. Goyak ez zuen azalpen zehatzik eman nahi izan; irudimena askatu, eta desorientazioaren aurrean jarri zuen ikuslea.

fantasia-eta-arrazoia

Fantasia eta arrazoia

Goya

Arabako Arte Ederren Museoa (Gasteiz, Araba)

Desde el 18 de Mayo 2026
Al 28 de Febrero 2027


ibaiertzen-ametsa

Ibaiertzen ametsa

Christian Ponce

L'Angle (Hendaia, Lapurdi)

Desde el 20 de Noviembre 2026
Al 20 de Diciembre 2026

bitartean-donde-mentras

Bitartean | Donde mentras

Alan Sastre, Xavi Ceerre

Juan Manuel Lumbreras (Bilbo, Bizkaia)

Desde el 29 de Octubre 2026
Al 04 de Diciembre 2026

itsasoaz-haraindiko-ikuspegiak

Itsasoaz haraindiko ikuspegiak

Patricia Phelps de Cisneros Bilduma

Arte Ederren Bilboko Museoa (Bilbo, Bizkaia)

Desde el 06 de Octubre 2026
Al 21 de Enero 2027

finissage

Finissage

Amaia Urra

Atoi (Bilbo, Bizkaia)

Desde el 17 de Octubre 2026
Al 12 de Diciembre 2026

zoroak-maitariak-eta-poetak

Zoroak, maitariak eta poetak

Izaskun Araluzea [BERRIA.eus]
| 20 de Noviembre 2026

Traen con ellos el olor de la bergamota y el cedro. Hamabost urte eta gero hau | Artistak: Ece Powell, Irune Merino, Izar Okariz, Iker Abaskal, Samuel Martin Schick, Stefano Santa Maria, Izai Rodriguez, Flx. Javier Larreina Morales. | Non: Guata Kultur Fabrikan, Aranguenen (Zalla, Bizkaia). | Noiz arte: Abenduaren 19ra arte.

zipriztin-berdeak-eta-moreak-horma-zurien-gainean

Zipriztin berdeak eta moreak horma zurien gainean

Goiatz Iza Erkiz [BERRIA.eus]
| 20 de Noviembre 2026

Bilboko Guggenheim museoak Dan Flavin artista garaikidearen 24 obra bildu ditu 'Dan Flavin: Argi apur bat' erakusketan. Flavin 1960ko hamarkadako korronte minimalistaren parte izan zen, eta, lanpara fluoreszenteen bitartez, perspektibarekin jolasten zuen.

ibilbide-ezezagunak

Ibilbide ezezagunak

Ismael Manterola Ispizua [BERRIA.eus]
| 20 de Noviembre 2026

Askotan artistak mugimendu eta garai bati lotuta azaltzen zaizkigu. Badirudi epe jakin batean artelanak sortu ondoren hil egiten direla edo mundutik desagertzen direla. Gainera, artistak bilakaera ezberdin bat edo beste bide batzuk aztertzen baditu, ez zaizkio kontuan hartzen.

bixente-ameztoiren-margolan-bat-nabarmendu-du-san-telmo-museoak-artistaren-heriotzaren-25-urteurrenean

Bixente Ameztoiren margolan bat nabarmendu du San Telmo Museoak, artistaren heriotzaren 25. urteurrenean

| 13 de Noviembre 2026

Museoak Bixente Ameztoi Olasagastiren (Donostia 1946 - Villabona 2001) Sin título (Izenbururik gabe) koadroa aurkezten du, Nabarmendutako obra izeneko programaren barruan. Lana 1976ko mihise gaineko olioa da, 130 x 161,7 cm-ko neurrikoa. Aurten erosi du museoak eta artistaren heriotzaren 25. urteurrenarekin bat eginez ikusgai jartzen du Arte Historikoaren aretoan 2026ko azaroaren 6tik 2027ko otsailaren 28ra arte.

kilimak-begietan

Kilimak begietan

Maite Luengo Agirre [BERRIA.eus]
| 12 de Noviembre 2026

Circus | Artista: Alejandra Ikaza. | Non: Bilboko Rekalde aretoan. | Noiz arte: 2027ko otsailaren 28ra arte.

idazkera-eta-poesia

Idazkera eta poesia

Haizea Barcenilla [BERRIA.eus]
| 12 de Noviembre 2026

Euskal Herriko Bertsolari Txapelketa abian den honetan, aspaldiko artelan bat etorri zait burura. Laurita Siles Malagako artista doktorego tesia Euskal Herrira egitera etorri zenean, lagun batek bertso txapelketa batera eraman zuen.

paisaia-arkitektura-eta-trazua

Paisaia, arkitektura eta trazua

Izaskun Araluzea [BERRIA.eus]
| 4 de Noviembre 2026

Bloke eta malda | Artista: Julen Agirre. | Non: Bilboko La Taller aretoan. | Noiz arte: Abenduaren 4ra arte.

departamento

Departamento

Ismael Manterola Ispizua [BERRIA.eus]
| 4 de Noviembre 2026

Aurreko asteetako artikuluetan berriz ere ateak zabaldu dituzten azpiegitura handiez aritu gara. Gaur arteaz gozatzeko areto ezberdin eta ezezagun bati buruz hitz egin nahiko nuke.

Artekaria

El poratl del arte en Euskal Herria

Este es el portal creado por la red ZAPART. Con ARTEKARIA queremos dar visibilidad a la increíble riqueza artística e infraestructural de nuestro pequeño territorio vasco (Euskal Herri osoa). De hecho, nos parece que en un espacio tan reducido donde se encuentran tantos museos (Artium, Oteiza, Oteiza, Artes de Bilbo, Guggenheim…), centros de arte (Uharte-zentroa, Tabakalera, Bilbaoarte…), salas públicas y privadas (Didam, Zitadela, Bastero, Ospitalea, fondations), galería de arte tradicional o de artistas... con tantas programaciones y obras de artistas visibles, la visualización de este conjunto no es fácil. Hemos creado este portal para ayudar a resolver esta falta.

Artekaria

La red de l@s artist@s profesionales de Euskal Herria

Zapart tiene como objetivo conectar, promover el trabajo y defender los derechos de l@s artist@s profesionales que viven y trabajan en Euskal Herria (en los seis territorios historicos que son Araba, Bizkaia, Gipuzkoa, Lapurdi, Nafarroa y Zuberoa).