Europar Batzordeak Justizia Auzitegira jo zuen, joan den martxoan, Espainiaren aurka, 2022/542 direktibak (EB) dakarren aldaketa ez gauzatzeagatik. Aipatutako direktiba horrek baimena ematen die estatu kideei BEZ tasa murriztuak aplikatzeko artelanen, objektu zahar eta bilduma objektuen salmentetan. Arau hori 2024ko abenduaren 31ren epean txertatu ez duen estatu kide bakarra izanik, Madridek zigor ekonomikoak jasan ditzake. Bruselak "larri eta iraunkortzat" jo du arau-haustea, eta merkatu bakarraren barruko lehia-distortsioak zein mugaz gaindiko transakzioetan zerga bikoitza ezartzeko arriskuak nabarmendu ditu.

Espainiar estatuan, galariek saltzen dituzten artelanei %21eko tasa arrunta ezartzen zaioe, ohiko ondasunei aplikatzen zaiena, alegia. Estatu frantsesak %5,5 aplikatzen du, Italiak %5, Alemaniak %7 eta Belgiak, 2026az geroztik, %6. Horrela, aldea ehunekoaren hamasei punturaino iristen da. Arte bisualetan 24.000 artista profesional baino gehiago eta 11.000 zuzeneko lanpostu inguru egon arren, Estatu Espainiarrak munduko arte-merkatuaren %1 inguru besterik ez du ordezkatzen azken hamarkada baino gehiagoan.

Egoera are gatazkatsuagoa da arlo horretako Madriden legedia bera konplexua delako: bere lana zuzenean saltzen duen artista bati %10eko zerga ezartzen zaio; lan bera komertzializatzen duen galeriari, berriz, %21ekoa aplikatzen zaio (nolanahi ere, kasu batzuetan hartzen duen partearen gainean kalkula dezake). Liburuak %4ko tasa du, eta zinemak zein antzerkiak %10ekoa 2017-2018az geroztik. Rajoyren gobernuak 2012an kultur BEZa %8tik %21era igo zuenetik Arte bisualak tasa osoan geratu dira; zuzenketa ez zaie inoiz galeriei iritsi.

Lan-sektore bat oso kexu

2025eko abenduan, mila artista eta galerista baino gehiagok manifestu bat irakurri zuten Madrilgo Círculo de Bellas Artesen, direktiba berehala indarrean jarri eta tasa Europako bataz bestekoarekin parekatzea eskatzeko. 2026ko otsailean, 200 bat galeriek, tartean euskal lurralde gehienetakoek, ateak itxi zituzten aldi berean, "Ateak itxita %21ari" lelopean, eta, bide berean, erakunde publikoei artelanak doan mailegatzeko prozesu guztiak eten zituzten. Senatuak aho batez onartu zuen gobernuari jarduteko eskatzen zion ebazpen bat, nahiz eta ez izan loteslea. Exekutiboaren aldetik, kontraesanak darrai: Ernest Urtasun (Kultura Ministerioa) jaitsieraren alde agertu zen, pilota Ogasun Ministerioaren teilatura botaz, eta azken horrek gaia ez zela "lehentasunezkoa" erantzun zuen.

Gaiak indarra hartu zuen berriro maiatzaren hasieran.

Maiatzaren 6an, Arte Garaikideko Galerien Batzordeak agiri bat zabaldu zuen, gobernuari eta oposizioari alderdi politiko guztien arteko akordio bat eskatzeko, kultur BEZa murriztua onar zezaten. "Ez dugu BEZa jaistea eskatzen kapritxo hutsagatik edo modu arbitrarioan; berdintasun-baldintzetan lehiatzeko beharra defendatzen dugu", idatzi du erakundeak. Ogasun Ministerioak martxoan adierazi zuen direktibaren gauzapena "parlamentuko izapidetze-prozesuan" zegoela: ez da inolako testurik etorri ondoren. Estatu espainiarrak Europar Batasuneko Justizia Auzitegiaren isun penalak jasan ditzake hemendik aurrera, araudia bete arte.

—JdA-tik ekarria