artekaria

Euskal Herriko
Artearen ataria

aktualitatea

Julio Le Parc, arte zinetikoaren irudi nagusietakoa, maiatzaren 30ean hil da, 97 urte zituela

Artista argentinarraren ibilbideak arte optiko eta zinetikoa berrikustera garamatza; ez 1960ko hamarkadako pasarte dekoratibo huts gisa, baizik eta publikoaren gaia, erakundeen kritika eta formen estandarizazioa aurrez aurre jarri ziren eremu nagusietako bat bezala.

julio-le-parc-arte-zinetikoaren-irudi-nagusietakoa-maiatzaren-30ean-hil-da-97-urte-zituela
Julio Le Parc. Arg/ Argentinako Arte Ederren Museo Nazionala

| 2 Juin 2026

Mendozan (Argentina) jaioa 1928ko irailaren 23an, Julio Le Parcek Buenos Airesko Arte Ederretako gaueko eskolak jarraitu zituen 1943 eta 1947 artean, Argentinako hiriburuko Arte Ederren Goi Eskolan ikasle libre gisa onartua izan aurretik. Lucio Fontanak, arte konkretuak, artearen funtzio sozialari buruzko eztabaidek eta gerra osteko eredu eraikitzaileek osatu zuten horizontetik denboran urrundu bazen ere, ez zuen inoiz erabat baztertu. 1958an Parisen finkatu zen, Frantziako kultur zerbitzuaren beka bati esker. Han Victor Vasarely ezagutu zuen, Denise René galeriarekin harremanetan ibili zen, eta abstrakzioaren birformulazioan paper garrantzitsua jokatu zuten Latinoamerikako artistekin —Jesús Rafael Soto, Carlos Cruz-Diez, Horacio García Rossi— sare bat sortzean parte hartu zuen.

1960an, Julio Le Parcek, García Rossi, François Morellet, Francisco Sobrino, Joël Stein eta Jean-Pierre Yvaralekin batera, Arte Bisualen Ikerketa Taldea (GRAV, frantsesezko sigletan) sortu zuen. Taldeak uko egiten zion artista inspiratuaren irudiari; horren ordez, talde-lana, protokoloak, industria-materialak, gailu erreproduzigarriak eta ikuslearen inplikazio fisikoa lehenesten zituen. Parisen 1966ko apirilaren 19an antolatutako "Egun bat kalean" ekimenak ezin hobeto laburbiltzen du asmo hori: esperientzia optikoa museoaren esparrutik ateratzea, egoerak sortzea eta artelana erabilerara bideratzea. Urte berean, Julio Le Parcek Veneziako Biurtekoaren Nazioarteko Pintura Sari Nagusia jaso zuen Veneziako Bienalean. Sariak Le Parc nabarmendu egin zuen, arte zinetikoa jada erakusten, eztabaidatzen eta instituzionalizatzen ari zen unean, baina baita ikuskizunetik, diseinutik eta argitalpen anizkoitzetatik gertu egoteagatik ahulduta zegoen garaian ere.

Bere Continuel-lumière (Argi-jarraitua) sailak, mobilek, erliebeek, bilbe-jokoek, ikusmena aldatzen duten betaurrekoek, inguruneek eta instalazioek ez dute irudi egonkorra sortu nahi. Aitzitik, pertzepzio-ezegonkortasuna antolatzen dute. Ispiluek, metalezko plakek, nylonezko hariek, motorrek, argi artifizialak, gainazal islatzaileek eta modulu koloredunek egoerak eraikitzen dituzte, non ikusleak ez duen lana pasiboki jasotzen: bere mugimenduaren bidez aktibatzen du. Cachanen, luzaroan lan egin zuen tokian, Le Parcek sailkapenean, berreskurapenean, aldakortasunean eta fabrikazio lagunduan oinarritutako ekoizpenari eutsi zion.

Politikoki oso konprometitua 68ko Maiatzeko gertakarietan (Arte Ederretako Tailer Herrikoiaren okupazio-batzordearen barruan), Frantziatik kanporatu zuten (1968an bertan), eta geroago itzultzeko baimena eman zioten, artista eta intelektualen mobilizazioari esker. Sois artiste et tais-toi! (Izan zaitez artista eta ixildu!) izenburupean bildutako bere testuek artearen sistemaren eta hierarkia kulturalen kritika luzatzen dute. Hala ere, Julio Le Parcek ez zion inoiz utzi erakundeekin lan egiteari: Palais de Tokyo 2013an, Tabakaleran 2020an, Latinoamerikako Etxea 2024an, Pompidou-Metz Zentroa, Grand Palais, Pérez Art Museum Miami, Serpentine Galleries edota Buenos Airesko Arte Ederren Museo Nazionala.

Journal des Arts aldizkariari 2024an eskainitako elkarrizketa batean, ordea, arreta hain ikusgarria ez den praktika batera bideratu zuen: marrazketara. "Marrazkia nire hizkuntza da", esan zuen, eta "egunero" marrazten zuela azaldu zuen, bai bere margoak prestatzeko, bai irudikapen libre eta ia eguneroko bati jarraipena emateko. Adierazpen hauek argi-gailuen artista marrazkilari nekaezina ere badela gogorarazten digute, GRAV taldeko protagonista baino gutxiago ikusten dena, baina bere sailak eraikitzeko ezinbestekoa.

— JdA-tik ekarria

galerie d'images

julio-le-parc-en-erakusketa-bat-arg-alebaires-ba

get-me-a-stone

Get me a stone

Rosalind Nashashibi

Artium (Gasteiz, Araba)

Du 12 Juin 2026
Au 01 Novembre 2026

ciga-bilduma

Ciga Bilduma

Javier Ciga

Pompelo Civivox (Iruñea, Nafarroa)

Du 14 Février 2026
Au 31 Décembre 2026

sinbiotika

Sinbiotika

Txaro Marañon

Montehermoso Kulturunea (Gasteiz, Araba)

Du 25 Septembre 2026
Au 08 Novembre 2026

kooperatiba

Kooperatiba

Taxio Ardanaz eta Carla Filipe

Tabakalera (Donostia, Gipuzkoa)

Du 03 Juillet 2026
Au 10 Janvier 2027

bilboko-euskal-museoa-zabalik

Bilboko Euskal Museoa, zabalik

Ismael Manterola Ispizua [BERRIA.eus]
| 8 Octobre 2026

Berritu ondoren zabaldutako museo bati buruz idatzi nuen aurreko astean. Irakurleak barkatuko dit museoei buruzko serie hau, baina ekainean zabaldu zuten Bilboko Euskal Museoari buruz idatzi behar dut gaur, nahiz eta arte museoa ez izan.

oroitzeak-berekin-dakarrena

Oroitzeak berekin dakarrena

Jone Rubio Mazkiaran [BERRIA.eus]
| 8 Octobre 2026

Urtero legez, Mapamunditarrak erakusketa proiektuaren hitzordua gurean dugu berriz, urteroko egutegiari leial. Badira erantzun borobil eta itxiak ematera datozen erakusketak, baina ibilbideak erakutsi ohi digu komisariotza proiektu oro, funtsean galdera batekin hasten dela.

bonnat-museoa-zabalik

Bonnat museoa zabalik

Ismael Manterola Ispizua [BERRIA.eus]
| 6 Octobre 2026

Azkenean! Ia 15 urte itxita egon ondoren berriz zabaldu dute Baionako Bonnat-Helleu museoa. Leon Bonnat artista baionarrak bere herriko etxeari utzi zion urteetan pilatutako arte bilduma; horren ondorioz, ordura arte bilduma pribatua izan zena publikoa bilakatu zen.

deskolonializazioaren-erronka-euskal-museoetan-ate-joka

Deskolonializazioaren erronka euskal museoetan ate joka

Xalbat Alzugarai Etxeberri [BERRIA.eus]
| 6 Octobre 2026

Europako museoetan maiz piztu ohi da haien bildumetan iragan kolonialak duen arrastoari buruzko polemika. Obra espoliatuak itzularazteko Parisek onartu duen legeak ekarri du gaia hizpidera orain. Adituek diote Euskal Herrian ere "asko" dagoela egiteko.

diferituan-bizitzea

Diferituan bizitzea

Haizea Barcenilla [BERRIA.eus]
| 30 Septembre 2026

Japonian lanean nagoenez, tenplu bateko udazkeneko ekinokzioaren inguruko ospakizun batera hurbildu nintzen aurrekoan. Ez nintzen plan hura egiten bakarra: tenplu txiki samarra zen, eta, iritsi nintzenerako, jendez gainezka zegoen; anitz turistak, ni bezala.

korapiloek-dakitena

Korapiloek dakitena

Maite Luengo Agirre [BERRIA.eus]
| 30 Septembre 2026

'Gerezi Hori' | Artista: Maider Aldasoro. | Non: Rekalde aretoa, Bilbo. | Noiz arte: Azaroaren 22ra arte.

Artekaria

Le portail de l'art en Euskal Herria

Ceci est le portail créé par le réseau ZAPART. Avec ARTEKARIA, nous voulons donner de la visibilité à l'incroyable richesse artistique et infrastructurelle de notre petit territoire basque (Euskal Herri osoa). En effet, il nous semble que dans un espace aussi réduit où se trouvent tant de musées (Artium, Oteiza, Beaux-Arts de Bilbo, Guggenheim…), de centres d'art (Uharte-zentroa, Tabakalera, Bilbaoarte…), de salles publiques et privées (Didam, Zitadela, Bastero, Portalea, Ospitalea, fondations) galeries traditionnelles ou d'artistes… avec tant de programmations et d'œuvres d'artistes visibles, la visualisation de cet ensemble n'est pas facile. Nous avons créé ce portail pour aider à remédier à ce manque.

Artekaria

Le réseau des artistes professionnel.le.s d'Euskal Herria

Zapart a pour objectif de mettre en réseau, de promouvoir le travail et de défendre les droits des artistes professionnel.le.s vivant et travaillant en Euskal Herri (sur les six territoires historiques que sont Araba, Bizkaia, Gipuzkoa, Lapurdi, Nafarroa et Zuberoa).