Erakusketak argi eta garbi uzten du XX. mendearen hasieran abstrakziora iristeko bide eta saiakera ezberdinak egon zirela. Askok sumatzen genuen horrela izan zela, baina artea lasterketekin nahasten dutenekzein iritsi zen lehenago azpimarratzeko ahaleginak egiten zituzten, bai eremu akademikoan, bai dibulgazioaren esparruan.

Inoiz ez dit kezka handirik eragin lehen artista abstraktuazein izan zen jakiteak; giroan zegoen kezka zen irudi erreal edo naturaletik aldenduko litzatekeen pintura edo artea lantzea. Kandinskiri eman zitzaion domina, baina azken urteetan jakin dugu Hilma af Klint izeneko pintore suediar batek urte haietan figuratiboak ez ziren lanak pintatu zituela.

Hain zuzen, gauza ez datza jakitean zeinek egin zuen lehen, nahiago dugu pentsatzea Af Klinten ahaleginak historia berridazteko aukera ematen digula eta zalantzan jarri behar ditugula zein diren gure lanaren ildoak edo interesak. Historiografia tradizionalak gizon bati eman bazion lan abstraktua pintatzearen meritua, emakumeen artean sakontzeak galderetan aldaketak egiteko aukera eman behar digu. Ze inporta du zeinek pintatu zuen lehendabiziko koadro abstraktua? XX. mendearen hasieran artista asko abstrakzioa lantzen ari zirela izan beharko litzateke daturik interesgarriena. Zergatik, zerk bultzatuta, zertarako eta nola izan daitezke galdera interesgarriak. Artea ez da lehiaketa, edo ez da beti lehiaketa izaten.

Hau guztia kontuan hartuta, gustatuko litzaidake oinarrizko historiografia berridatziko balitz artista ezberdinen lanen argira. Hilma af Klint orain dela urte batzuk ezagutu genuen, baina ez genuen izan bere lana ikusteko aukera handirik. Azken urtetako erakusketen bidez, adituek eta ikusle arruntek artistaren lana aurrez aurre ezagutzeko zortea izan dugu. Bilbon dagoen erakusketa baliatu behar dugu artistaren lan berezi, ikusgarrieta ederrarekin harreman zuzena izateko.

Hemendik aurrera ez dago aitzakiarik, arte historia berridatzi egin beharko dugu. Oinarrizko hezkuntzan, bigarren hezkuntzan edo unibertsitatean erabiltzen diren eskuliburuetan Hilma af Klint bezalako artistak sartu behar ditugu;bestela, esaten ari garenak ez dio erantzungo azken urteetako ikerketari. Hau da, iruzurra egiten ariko ginen, eta prebarikazioarekin gainera, badakigulako kontatzen ari garena ez dela zeharo zuzena. Zenbat denbora beharko da aldaketa hauek aipatutako materialetara heltzeko? Ez nintzateke ausartuko esatera; dagoeneko berandu gabiltzala iruditzen zait.