Italiako Estatuak erabaki du Giacomo Balla artista futuristaren etxe historikoa museo publiko bihurtzea. Guztira 6,9 milioi euro ordaindu ditu: 6 milioi artelanak eta altzariak erosteko, eta 900.000 euro apartamenduaren jabetzagatik. Casa Balla, Erroma hiriko via Oslavia kalean kokatua, Ballaren, bere emazte Elisaren eta Luce eta Elica alaben bizilekua eta sorkuntza-lekua izan zen, 1929tik 1958ra artistaren heriotzara arte. Etxe-tailer soila baino gehiago, espazio hori benetako esperimentazio laborategi bat izan zen, non futurismoaren printzipio estetikoak eguneroko bizitzako alderdi guztietan aplikatzen ziren. 1915ean Balla eta Fortunato Deperok sinatutako Ricostruzione futurista dell'universo (Unibertsoaren berreraikuntza futurista) manifestuari jarraikiz, arteak guztia blaitu behar zuen.

Horma, sabaia eta ateak kolore bizi-biziz margotuak daude, eta motibo futuristez apainduak. Forma geometriko hautsiak eta konposizio abstraktuak giro bizia sortzen dute etxean, non altzariak eta eguneroko objektuak artistak eta bere familiak diseinatu, apaindu eta eraldatu zituzten. Giacomo Ballak, modaren arloan ere lan egin zuena, jantzi futuristak diseinatu zituen, etxean bertan erabiltzen zituztenak. Horiek ingurune bisualari osagarri zitzaizkion, etxekoak ere etxe-artelanaren elementu mugikorrak bihurtuz. Gela ezberdinetan margolanak, eskulturak, marrazkiak, zirriborroak eta antzerkirako proiektuak ikus daitezke.

Etxea ondare nazional mailara igo da

Luce eta Elica 1990eko hamarkadan hil zirenean, Casa Balla abandonatua geratu zen. Denboran izoztuta eta 2004an Kultura Ministerioak kultur intereseko ondasun izendatu zuen. Lehen berritze-lanak Istituto Centrale del Restauro (ICR) erakundeak egin zituen. Azken urteotan, Erromako Superintendente Bereziak eta herederoek, Italiako Bankuarekin elkarlanean, berritze berriak bultzatu dituzte, bereziki apartamenduan dauden artelanak kontserbatzeko. Etxea berriro 2021eko ekainean ireki zuten, Giacomo Ballaren jaiotzaren 150. urteurrenaren harira, MAXXI Museo Nazionala (Museo nazionale delle arti del XXI secolo) eta Erromako Superintendente Bereziaren arteko lankidetza instituzionalari esker.

"Estatuaren jabetzakoa bihurtzean, Casa Ballaren etorkizuna bermatua dago museo publiko iraunkor gisa", adierazi du Massimo Osannak, Italiako museoetako zuzendari nagusiak. "Etxe paregabe hau, non objektu eta kolore bakoitzak Giacomo Ballaren sormen-energiaren lekuko diren, ondare nazional bihurtzen da. Helburua da guztientzat irisgarria egitea, XX. mendeko artearen funtsezko kapitulu bat —futurismoa eta bere ondarea— ezagutzeko bidea emanez."

Museo berri honen irekiera funtsezko urrats gisa ikusten da, baita artistaren lanaren ikerketa eta babesa sendotzeko ere, zeina sarri faltsutua izan baita arte-merkatuan. Futurismoaren aditu Fabio Benzik Kultura eta Justizia ministerioei arau zorrotzagoak ezartzea eskatu die, obra futuristen salmenta arautzeko eta horien benetakotasuna bermatzeko, artistaren ospea babesteko. Era berean, museoei zorrotzagoak izatea eskatu zaie, futurismoari buruzko erakusketetan zalantzazko jatorria duten lanak erakusten dituztelako. Fenomeno horrek bereziki Giacomo Ballari eragiten dio, bere 1910eko hamarkadako obra futurista nabarmenetako batzuk berriro egin edo berrantolatu baitzituen bere heldutasun berantiarreko garaian, batez ere 1950eko hamarkadan. Casa Ballak, horrenbestez, ikerketa eta argitalpen berriak sustatuko ditu, eta baliteke katalogo arrazionatu eguneratua sortzeko oinarri bihurtzea, faltsutzeen aurka modu eraginkorrean borrokatzeko tresna gisa.