Mexikon, 380 bat artistak, arte-merkatariak, historialarik eta juristak "hondamendi publikoa" dela salatu dute Gelman bilduma Espainiara eramango dutela iragarri ondoren. Jacques eta Natasha Gelman senar-emazte errusiar-mexikarrek osatu zuten bilduma 1943 eta 1998 artean (Mexikoko zineman egin zuten dirutza), eta XX. mendeko Mexikoko arte-multzo pribatu aberatsenetako bat da. Besteak beste, Frida Kahloren hamabost bat lan (tartean Viva la Vida, 1954), Diego Riveraren hamar bat, Gunther Gerzso-ren berrogei bat eta David Alfaro Siqueiros, José Clemente Orozco eta María Izquierdoren zenbait obra biltzen ditu. Hasierako 95 laneko nukleoa 400 ingurura zabaldu zen urteekin.

Otsailaz geroztik Mexikoko Arte Modernoko Museoan jarritako bilduma horren zati baten erakusketa arrakasta itzela izaten ari da. 120.000 bisitari baino gehiago hurbildu dira aste gutxitan 70 obra inguru ikustera. Errekorra hautsi duten ilara horiek ez dituzte Frida Kahlo, Diego Rivera edo Rufino Tamayo soilik ospatzen; urgentzia baten oihua ere badira: baliteke multzo hau Mexikon ikusteko azken aukera izatea, uztailerako iragarrita baitago Espainiara eramatea. Izan ere, "altxor" honek Faro Santander museora joan behar du (Sanandere, Kantabria), "Colección Gelman Santander" izenpean.

1998an hil zen Natasha Gelmanen testamentuak ezartzen zuenez, multzoak batuta egon behar zuen, Mexikoko museo pribatu batean erakutsia eta bere izena eraman behar zuen. Nahi hori lausotuz joan da auzi judizialen, esku-hartze publikoaren faltaren eta 2008an obrak zirkuitu nazionaletatik atera izanaren ondorioz. Harrezkero, atzerrian ibili dira erakusketa-leku finkorik gabe.

2023an, bilduma ezkutuan saldu zitzaion Zambrano familia mexikarrari (Cemex zementu-taldearekin lotua). Ez dago horren arrastorik Mexikoko kultura-erregistroetan, ez zen deialdi publikorik egin, eta Estatuak ez zuen lehentasunez erosteko eskubidea erabili. 2026ko urtarrilean, Banco Santander bihurtu zen bildumaren kudeatzaile eta zabaltzaile; Zambrano familia da bildumaren jabea oraindik ere, baina hitzarmen horren klausulak ez dira zehatz-mehatz ezagutzen. Bildumaren balioa 250 milioi eurokoa dela kalkulatzen da.

Mexikon, Arte Ederren eta Literaturaren Institutu Nazionalak (INBAL) eta Kultura Idazkaritzak iragarri dute bilduma 2026ko ekainetik 2030era bitartean atera daitekeela herrialdetik, baina 2028tik aurrera bi urtean behin Mexikora itzuli behar duela. Izan ere, ikusgai dauden 70 obretatik 27, eta Espainiara bidean diren 160 obren zati garrantzitsu bat, "monumentu artistiko" gisa sailkatuta daude. Izendapen horrek debekatu egiten du herrialdetik behin betiko ateratzea eta nazioarteko maileguak zorrotz arautzen ditu.

Claudia Curiel de Icaza Kultura idazkariak azpimarratu du bildumak "mexikarra izaten jarraitzen duela", eta ez dela jabetza-transferentziarik edo salmentarik egon. Banco Santanderrek, bere aldetik, bost urtera mugatutako lankidetza dela dio, eta ez duela erosteko asmorik. Ziurtasun horiek, ordea, kolokan daude zenbait dokumentutan agertutako kontraesanengatik eta Faro Santanderreko zuzendari Daniel Vega Pérez de Arlucearen adierazpenengatik; hark bildumak Espainian "presentzia iraunkorra" izango duela aipatu baitu.

— JdA-tik ekarria