artekaria

Euskal Herriko
Artearen ataria

aktualitatea

Protestak Mexikon, Gelman bilduma Espainiara eramatearen aurka

Mexikoko arte-bilduma garrantzitsu hau Santander Bankuak kudeatzen du gaur egun

protestak-mexikon-gelman-bilduma-espainiara-eramatearen-aurka
Frida Kahlo, Tximinoekin autoerretratua, 1943. ©Museo de Arte Moderno

| 5 Mai 2026

Mexikon, 380 bat artistak, arte-merkatariak, historialarik eta juristak "hondamendi publikoa" dela salatu dute Gelman bilduma Espainiara eramango dutela iragarri ondoren. Jacques eta Natasha Gelman senar-emazte errusiar-mexikarrek osatu zuten bilduma 1943 eta 1998 artean (Mexikoko zineman egin zuten dirutza), eta XX. mendeko Mexikoko arte-multzo pribatu aberatsenetako bat da. Besteak beste, Frida Kahloren hamabost bat lan (tartean Viva la Vida, 1954), Diego Riveraren hamar bat, Gunther Gerzso-ren berrogei bat eta David Alfaro Siqueiros, José Clemente Orozco eta María Izquierdoren zenbait obra biltzen ditu. Hasierako 95 laneko nukleoa 400 ingurura zabaldu zen urteekin.

Otsailaz geroztik Mexikoko Arte Modernoko Museoan jarritako bilduma horren zati baten erakusketa arrakasta itzela izaten ari da. 120.000 bisitari baino gehiago hurbildu dira aste gutxitan 70 obra inguru ikustera. Errekorra hautsi duten ilara horiek ez dituzte Frida Kahlo, Diego Rivera edo Rufino Tamayo soilik ospatzen; urgentzia baten oihua ere badira: baliteke multzo hau Mexikon ikusteko azken aukera izatea, uztailerako iragarrita baitago Espainiara eramatea. Izan ere, "altxor" honek Faro Santander museora joan behar du (Sanandere, Kantabria), "Colección Gelman Santander" izenpean.

1998an hil zen Natasha Gelmanen testamentuak ezartzen zuenez, multzoak batuta egon behar zuen, Mexikoko museo pribatu batean erakutsia eta bere izena eraman behar zuen. Nahi hori lausotuz joan da auzi judizialen, esku-hartze publikoaren faltaren eta 2008an obrak zirkuitu nazionaletatik atera izanaren ondorioz. Harrezkero, atzerrian ibili dira erakusketa-leku finkorik gabe.

2023an, bilduma ezkutuan saldu zitzaion Zambrano familia mexikarrari (Cemex zementu-taldearekin lotua). Ez dago horren arrastorik Mexikoko kultura-erregistroetan, ez zen deialdi publikorik egin, eta Estatuak ez zuen lehentasunez erosteko eskubidea erabili. 2026ko urtarrilean, Banco Santander bihurtu zen bildumaren kudeatzaile eta zabaltzaile; Zambrano familia da bildumaren jabea oraindik ere, baina hitzarmen horren klausulak ez dira zehatz-mehatz ezagutzen. Bildumaren balioa 250 milioi eurokoa dela kalkulatzen da.

Mexikon, Arte Ederren eta Literaturaren Institutu Nazionalak (INBAL) eta Kultura Idazkaritzak iragarri dute bilduma 2026ko ekainetik 2030era bitartean atera daitekeela herrialdetik, baina 2028tik aurrera bi urtean behin Mexikora itzuli behar duela. Izan ere, ikusgai dauden 70 obretatik 27, eta Espainiara bidean diren 160 obren zati garrantzitsu bat, "monumentu artistiko" gisa sailkatuta daude. Izendapen horrek debekatu egiten du herrialdetik behin betiko ateratzea eta nazioarteko maileguak zorrotz arautzen ditu.

Claudia Curiel de Icaza Kultura idazkariak azpimarratu du bildumak "mexikarra izaten jarraitzen duela", eta ez dela jabetza-transferentziarik edo salmentarik egon. Banco Santanderrek, bere aldetik, bost urtera mugatutako lankidetza dela dio, eta ez duela erosteko asmorik. Ziurtasun horiek, ordea, kolokan daude zenbait dokumentutan agertutako kontraesanengatik eta Faro Santanderreko zuzendari Daniel Vega Pérez de Arlucearen adierazpenengatik; hark bildumak Espainian "presentzia iraunkorra" izango duela aipatu baitu.

— JdA-tik ekarria


sinbiotika

Sinbiotika

Txaro Marañon

Montehermoso Kulturunea (Gasteiz, Araba)

Du 25 Septembre 2026
Au 08 Novembre 2026

fond-de-bain

Fond de bain

Hermann-Paul

Baionako Euskal Museoa | Musée basque (Baiona, Lapurdi)

Du 18 Septembre 2026
Au 10 Janvier 2027

hemen-ez-den-nonbait

Hemen ez den nonbait

Ainhoa Apezteguia, Leire Lacunza eta Nagore Chivite

Iruñeako Zitadela (Iruñea, Nafarroa)

Du 01 Octobre 2026
Au 24 Janvier 2027

ciga-bilduma

Ciga Bilduma

Javier Ciga

Pompelo Civivox (Iruñea, Nafarroa)

Du 14 Février 2026
Au 31 Décembre 2026

paisaia-arkitektura-eta-trazua

Paisaia, arkitektura eta trazua

Izaskun Araluzea [BERRIA.eus]
| 4 Novembre 2026

Bloke eta malda | Artista: Julen Agirre. | Non: Bilboko La Taller aretoan. | Noiz arte: Abenduaren 4ra arte.

departamento

Departamento

Ismael Manterola Ispizua [BERRIA.eus]
| 4 Novembre 2026

Aurreko asteetako artikuluetan berriz ere ateak zabaldu dituzten azpiegitura handiez aritu gara. Gaur arteaz gozatzeko areto ezberdin eta ezezagun bati buruz hitz egin nahiko nuke.

meta-morphosis

Meta-morphosis

Jone Alaitz Uriarte [ARGIA.eus]
| 30 Octobre 2026

Oro har artista baten lana aztertzen denean, sortzaileak behin eta berriz irudikatzen edo margotzen dituen motiboetan jartzen da arreta: zer objektu edo errealitate agertzen diren maizen, zein forma edo irudi agertzen diren behin eta berriro haren obran. Motibo horiek euskarrira —mihisera, buztinera edo paperera— eramateko moduak, berriz, estiloaren auzira garamatza. Interesgarria da, hala ere, kontrako ariketa egitea: artista batek, kasu honetan margolari batek, zer margotzen ez duen aztertzea.

bixente-ameztoi-paradisua-pintatzen

Bixente Ameztoi paradisua pintatzen

Joseba Zulaika [ARGIA.eus]
| 30 Octobre 2026

Remelluri upategiko kapera pintatzeari ekin zion Bixente Ameztoik 1993an. Frank Gehry bere Bilboko museo erraldoirako lanean hasia zen. Bastidako (Araba) santutegi ezkutua zen Bixenteren kapera.

denbora-desegiteko-konjurua

Denbora desegiteko konjurua

Maite Luengo Agirre [BERRIA.eus]
| 28 Octobre 2026

Finissage | Artista: Amaia Urra. | Non: Atoi gunean, Bilbon. | Noiz arte: abenduaren 12ra arte.

ez-ulertzearen-zoriontasuna

Ez ulertzearen zoriontasuna

Haizea Barcenilla [BERRIA.eus]
| 28 Octobre 2026

Aurrekoan Kyotoko Jidai Matsuri desfilea ikusteko aukera izan nuen. 2.000 lagun inguruk hartzen dute parte, jantzi historikoak soinean, mila urte atzera egiten duten adibideekin. Aho zabalik begiratzen genien mendebaldar guztiok kimonoei, armadurei, shozokuei, hantenei eta Interneten bilatu behar izan ditudan bestelako jantzi askori.

xabier-morras-margoz-emandako-lekukotasuna

Xabier Morras, margoz emandako lekukotasuna

Itziar Ugarte Irizar [BERRIA.eus]
| 24 Octobre 2026

Artista nafarraren atzera begirako erakusketa ireki dute Donostiako Kutxa Kubo aretoan. Morrasek 60 urtean egindako lana jaso dute, eta, margolanak ez ezik, lan prozesuetako material ugari ere bildu dute. Jesus Mari Lazkano izan da komisarioa.

Artekaria

Le portail de l'art en Euskal Herria

Ceci est le portail créé par le réseau ZAPART. Avec ARTEKARIA, nous voulons donner de la visibilité à l'incroyable richesse artistique et infrastructurelle de notre petit territoire basque (Euskal Herri osoa). En effet, il nous semble que dans un espace aussi réduit où se trouvent tant de musées (Artium, Oteiza, Beaux-Arts de Bilbo, Guggenheim…), de centres d'art (Uharte-zentroa, Tabakalera, Bilbaoarte…), de salles publiques et privées (Didam, Zitadela, Bastero, Portalea, Ospitalea, fondations) galeries traditionnelles ou d'artistes… avec tant de programmations et d'œuvres d'artistes visibles, la visualisation de cet ensemble n'est pas facile. Nous avons créé ce portail pour aider à remédier à ce manque.

Artekaria

Le réseau des artistes professionnel.le.s d'Euskal Herria

Zapart a pour objectif de mettre en réseau, de promouvoir le travail et de défendre les droits des artistes professionnel.le.s vivant et travaillant en Euskal Herri (sur les six territoires historiques que sont Araba, Bizkaia, Gipuzkoa, Lapurdi, Nafarroa et Zuberoa).