Badirudi Artearen Historia ikasterako garaian, badirela zenbait egile, tradizionalki artista jeinutzat hartu izan direnak, eta ezinbestean ezagutu beharrekoak direla Artearen Historia taxuz ezagutu nahi bada behintzat. Pentsa al dezakezue, sikiera, Artearen Historia ikasten aritu eta Kandinskiren lanen azterketa programan ez egotea? Hala balitz, batek baino gehiagok eskuak burura eramango lituzke, ikaragarrizko sakrilegioa izango balitz bezala. Kandinski, ordea, maiz abstrakzioaz hitz egiteko erabiltzen den egilea izan ohi da. Ezin al litzateke bada berdina egin, Hilma af Klinten lanak erabilita, adibidez? Izan ere, zer ikasi, aukeratu beharra dago ezinbestean, eta aukeratzeak baztertzea dakar ezinbestean. Kandinski aukeratuz gero, Hilma af Klint zokora doa; eta Hilma af Klint aukeratuz gero, Kandinski da zokora doana. Eta nola bada okurritu bietan Kandinski zokoratzea?

Baina kontu hau ez da Artearen Historiako ikasketetan soilik gertatzen. Besteak beste, museo handietan oraindik ere tradizionalki artista jeinutzat hartu izan ditugun horien izenak behin eta berriz errepikatzen dihardute. Urteko erakusketen programazioa egiterako garaian, berdin-berdin, aukeratu beharrean daude; eta aukeratzeak —gogora dezagun— baztertzea dakar ezinbestean. Eta badirudi jeinu horiek erakusketetan sartu gabe ezin diseinatu daitekeela programaziorik. Hala bada, badira artista batzuk, artista guztiz interesgarri batzuk, sistematikoki gure ezagutzatik eta begien aurretik aldentzen dizkigutenak etengabean. Eta, tarteka, norbaitek ikerketa bat egin duelako gehienetan, hara non, itsutzen gaituen monokromia horretan, argi dizdizariak agertzen diren. Eta eskuak burura ematen ditugu —edo nik behintzat eramaten ditut—: nolatan ez nuen ezagutzen? Nolatan museoek ez diote arreta handiagorik eskaintzen artista honi? Kezka. Pena. Ezintasuna. Lotsa.

Halako sentsazioak izan nituen lehen aldiz Aurora Bengoetxearen lan bat ikusi nuenean. Segituan bere katalogo arrazoitua erosi nuen, gehiago jakiteko irrikaz bainintzen, zeina 2007an Donostiako Koldo Mitxelenan Maya Agirianok egindako ikerketa sakon eta aipagarrian oinarritutako erakusketaren argitalpena izan baitzen. Museo nagusienetan tarterik ez, eta bestelako instituzioetara jo behar izaten dute maiz, maizegi, komisarioek halako artisten —zoritxarrez ezezagunen— erakusketak egiteko aukerarik izan nahi baldin badute behintzat. Eta oraingoan ere hala izan da. Bere ekoizpenaren zati bat zuzen-zuzenean ikusteko gogoa baldin badu bakarren batek, Iruneko Mentxu Gal aretoan du aukera.

Artistak berak ematen du ongietorria erakusketara autorretratu baten bidez, eta ondoren bi aukera daude, ezkerreko aretora sartu edo eskuinekora. Ezkerretara jotzeko hautua egin nuen, jende gutxiago zegoelako. Bere azken garaian egindako lan batzuk topatu nituen lehendabizi, eta, beraz, pentsatu nuen erakusketa atzekoz aurrera ikusten hasi nintzela, ordena kronologikoa izango zuelakoan. Horien segidan, ordea, bere ahizpari 60ko hamarkadan egindako erretratua zegoen. Ez ordena kronologikorik, ez eta gai edo bestelako lotura ikusgarririk ere ez da antzematen lanen artean, eta, ondorioz, erakusketa nahiko nahasgarria suertatzen da. Pinturen arteko loturak eta konexioak burutzea zail egiten da eta, beraz, lanen arteko irakurketak egitea ere bai.

Bestalde, erakusketan bereziki 80ko hamarkadan burututako ekoizpena topatzen da, bere bigarren eta hirugarren garaiei dagozkienak. Eta, behintzat, garai horretako ekoizpenaren hurbiltze bat bermatzen da. Lan koloretsuak dira, askeak, inguratzen zuen munduaren isla zirenak batzuk, eta besteak, berriz, amesten zuen horrenak. Gehientsuenetan gizakiaren eta naturaren arteko sinbiosiak antzematen dira, bilatuz gero topatzen direnak: natura bilakatutako gorputzak, edo gorputz bilakatutako naturak. Zantzu ekologistak lan batzuetan, eta besteetan feministak. 2007az geroztik banako erakusketarik izan ez duen artista izanik, ordea, eta bere lana ere ikustea hain zaila izanik, garai ezberdinetako lanen falta sumatu dut: bere ibilbidean zehar garatutako margoketa ezberdinak ikustekoa, izandako aldaketak ezagutzekoa, artistak landutako ikuskera konplexura sakonago inguratzekoa. Gogoz gelditu nintzen.