2023ko azaroak 25etik aurrera, publikoarentzat zabalik egongo da San Telmo Museoko arte historikoko areto berritua, hainbat alderdi nabarmen dituen birmoldaketa baten ondoren.

Kontzeptualki, aretoaren muinak diskurtso kronologikoa izaten jarraituko du, hori delako funtzionalena eta bildumako piezez gozatzea gehien ahalbidetzen duena. Bertan jasotzen den aldia XV. mendetik XX. mendera (1925) artekoa da. Gune honetan txertatu dira euskal pinturaren aurrekariak eta euskal artisten lehen belaunaldiak, orain arte euskal artearen aretoan erakusten zirenak.

Gune honetako piezak beren kalitatearengatik edota arte estilo eta testuinguru historiko jakin bat ordezkatzeko egokitasunagatik hautatu dira. Aurreko erakusketan ez bezala, hautaketari dagokionez irizpide zorrotzagoa jarraitu du museoak, gehiago nabarmentzen den obra kopuru txikiago bat bilatuz.

Hala, aurkeztutako erakusketa honek 101 pieza ditu. Horietatik 80 San Telmoren bildumakoak dira, 20 museoaren parte dira nahiz eta Museo del Pradoren gordailu historikoak diren, eta bat Bilboko Arte Ederren Museoko lagapena da.

Horien artean artista garrantzitsuen obrak daude, besteak beste, El Greco, Rubens, Guido Reni, Alonso Cano, Ykens, Carreño de Miranda eta Fortuny; baita euskal artista ezagunenak ere, hala nola Valentín Zubiaurre, Iturrino, Olasagasti, Regoyos...

Museoak 9 obra berri gehitu ditu Gordailuan, Gipuzkoako Ondare Bildumen Zentroan, gordeak egon direnak eta zaharberritze tailerretan prestatu dituztenak ikusgai jartzeko.

Horien artean nabarmentzekoa da Inmaculada Concepción, Mateo Cerezo Gazteak margotutakoa 1663 eta 1665 artean. Hor Barrokoaren formen inplantazioa hautematen da Kontraerreformaren baloreak finkatzen ari ziren une batean, non sakratuak profanoaren gainetik erabateko gailentasuna zuen.

Aukeraketa horretan daude museoak dituen aldi kronologiko honetako emakumezko artista guztien lau obra, emakume artistei ikusgarritasuna emateko politika jarraituz. Zehazki, Catherina Ykens, Inocencia Arangoa, Victoria Malinowska eta Elena Brockmann dira artista horiek. Hala ere, une honetan Brockmannen Patio de un parador eta Malinowskaren Pequeñas pescadoras de Ondarroa ez daude aretoetan San Telmok Thyssen-Bornemisza Museoari Maestras erakusketarako mailegatu dizkiolako.

Zuloaga aretoa eta Ortiz Echagüe aretoa

Gune zentral horrekin batera, eta aretoa hasieratik eta amaieratik azkenduz, bi gune garrantzitsu, ezberdindu eta berezi daude: Zuloaga aretoa eta Ortiz Echagüe aretoa. Lehenago ere bazeuden bi areto hauek, baina bietan aldaketak egin dira. Ortiz Echagüeren kasuan obra berriak txertatu dira eta Zuloagaren kasuan aretoaren beraren kokalekua da berritasuna. Bi espazio horiek museoaren historian bereziak diren bi egile horiei espreski eskainita daude, San Telmoko bildumen artean haien lanen dohaintzak duen garrantziagatik.

Zuloaga aretoa: artistaren 9 lan daude, baita Julio Beobide eskultore eta Zuloagaren lagunak egindako bustoa ere. Berritasun gisa eta aldi baterako, Juan Sebastián Elcano obra ezaguna ikusi ahal izango da bertan, Gipuzkoako Foru Aldundiarena. Hala, egun Alemanian, Zuloaga. Mythos Spanien erakusketan, dauden bi obra garrantzitsuk utzitako hutsunea beteko da.

Ortiz Echagüe aretoa: 7 lan daude. Kasu honetan nabarmentzekoa da Fiesta de la Cofradía de Atzara obra gehitu dela. Lan honek sari asko ditu eta Scuola di Atzararen sortzailea da. Koadro hau lekualdatzeko San Telmoko zaharberritze lantaldeak gidatutako operatibo handia egin behar izan zen, oso handia baita, 4 metrotik gorako luzera dauka. Zuloagaren kasuan bezala, areto honetako obra bat ere, Mujeres de Tafilalet, beste erakusketa batean mailegatuta dago, hain zuzen ere, Valentziako Arte Ederren museoaren La huella de Roma erakusketan.

Espazioari dagokionez, aurreko museografia alde batera utzi da. Lehengo proposamenak XIX. mendeko museoak iradokitzen zituen, non obrek pareta osoak estaltzen zituzten goitik behera eta piezak egokitu egiten ziren konpartimentu paralelo eta berdinen segida batera.

Orain espazio birmoldatua erakusten da, jasangarritasun irizpideekin sortua, eta, beraz, dagoeneko aretoetan zeuden erakusketa-paramentuetan ahalik eta esku-hartze txikiena eginez. Gune ezberdinak sortu dira pareta zatikatuekin, horiek luzatuz edo moztuz, erakutsi nahi ziren obren beharren arabera.

Estetikoki keinu klasikoak baztertu dira, hala nola iroko-egurrezko bukalanak edo ziri bidezko zintzilikatze sistemak. Orain estetika garbiago eta neutroago baten aldeko apostua egin da, bisitariaren begirada obran zentratzeko apaingarriek arreta galduarazi ez dezaten.

Gonbidatutako obra Ramón Cortazarrena

Aretoan espazio bat gorde da gonbidatutako obrak ikusgai jartzeko. Horrek ahalbidetuko du denbora batez arreta obra jakin batera erakartzea, bere ezaugarriengatik, gaurkotasunagatik edo bakantasunagatik azpimarragarria denean.

Espazio hau obra bakan batekin inauguratuko da: 3 metro luze dituen akuarela bat Ramón Cortázar arkitektoak sortu zuena Perla bainuetxea eraikitzeko jatorrizko proiektu arkitektonikoaren aurkezpenerako. 2024ko maiatzaren 26ra arte egongo da ikusgai.

Ramón Cortazar, Balneario La Perla del Óceano (1910). Akuarela / papera. 278 x 70 cm. Bilduma partikularra. 1910eko jatorrizko marrazkia, La Perla Bainuetxearen proiektu berriaren aurkezpenerako egindakoa.

Proiektuaren erronka nagusia zen bi zati ezberdinen espazioari zegozkion beharrak konbinatzea: aisialdirako eta aisia publikorako zatia eta ur geza eta gaziko instalazio hidroterapikoetarako zatia, marea fluxuek ezarritako espazio mugekin eta, gainera, bainuetxeak atzean dituen etxe ugarien ikusmira ez kaltetzen saiatuz.

Horretarako, piloteen gainean altxatutako palafito horizontal bat eraikitzea planteatu zuen Cortazarrek, 128 metroko luzerakoa eta bi solairutakoa. Bainuetxeen arkitekturako baliabide klasikoak garatu zituen, hala nola balkoi beiradun oso handiak —ikusmirak areagotzeko—, biribilgune handia —itsasora irekitzen dena— eta ke tximiniak jartzeko eta ur beroei presioa emateko beharrezko dorrea, era horretan, Kasinoaren minareteekin harreman bisuala ezarriz.

Gaur egun, akuarela hori da eraikinarekin lotuta kontserbatzen den dokumentu historiko eta artistiko nagusia. XX. mende hasieran, hiria eraberritzeko prozesuan, zalantzarik gabe funtsezko elementuetako bat izan zen eta komunikabideek munduko bainuetxe ederrenetakotzat jo zuten.

Bisita gidatuak eta app-a

Aretoa xehetasunez azaltzeko bisita gidatuak antolatu ditu San Telmok. 2023ko Abenduaren 14an eta 28an izango dira, 17:00etan gaztelaniaz eta 18:00etan euskaraz. Bisitak doakoak izango dira museoko sarrera eskuratuta, baina ezinbestekoa da aurrez erreserba egitea museoaren webgunearen bidez.

Gainera, aretoko 15 pieza Second Canvas aplikazioan ikus daitezke. Tresnak ahalbidetzen du obren xehetasun guztiak ikustea bereizmen hiper altuan egindako digitalizazioari esker. 15 obra hauek beren kartelatan gehitutako QR baten bidez daude adieraziak eta horien bidez ematen da aplikaziorako sarbidea.