Leonardo da Vinciren marrazkien faksimile sorta bat Leonardothekara batu zen ekainaren 8an, liburutegi digitala 500 orrialde baino gehiagoko aparteko fondo batekin aberastuz horrela. Honek doako sarbidea ematen dio maisu firenzetarraren gaur egunera arte berrosatutako eskuz idatzitako multzorik handienari. Firenzeko Galileo Museoak gidatutako proiektu hau, Milango Liburutegi Ambrosianoaren, Vinciko Liburutegi Leonardinaren eta Windsorreko Errege Bildumaren arteko elkarlanari esker gauzatu da, eta hamar urteko lanaren amaiera dakar.

2023tik, plataformak Codex Atlanticus liburua arakatzeko aukera ematen zuen; Leonardo da Vincik 1478 eta 1519 artean egindako ohar, zirriborro eta marrazkien mila orrialde baino gehiago dituen obra monumentala, hain zuzen. Egilea hil eta ia mende bat geroago Pompeo Leoni eskultoreak bildu eta koadernatu zuen, eta Leonardo ingeniari, arkitekto eta zientzialariaren ibilbidea islatzen duten lan ugari dokumentatzen ditu. Leonardotheka proiektuaren lehen fasea XVII. mendetik Liburutegi Ambrosianoan gorde diren xafla horiek digitalizatzera bideratu zen, ahalik eta jende gehienaren eskura jartzeko helburuarekin.

Gaur egun, plataformaren bertsio optimizatuak beste dimentsio bat ematen dio proiektu honi. Windsorreko Errege Bildumaren parte-hartzeari esker, kontua ez da jada artxiboen digitalizazio soil bat, baizik eta duela mende batzuk zatitutako multzo bat berriro batzea. Pompeo Leonik Codex Atlanticus osatu zuenean, Leonardoren orrialdeekin beste album bat sortu zuen, izaera artistikoagoa zuten 500 bat dokumentuz osatua (marrazki figuratiboak eta paisaiak biltzen zituena). Pompeo Leoni Madrilen bizi izan zenean —Felipe II.aren gorteko eskultore gisa— Espainiatik igaro ondoren, badirudi Kodexa Arundeleko kondeak erosia izan zela, marrazki bildumagile handia baitzen. Azken honek Ingalaterrara eraman zuen, eta 1680 inguruan errege-erreginen bildumetara batu zen.

Pizkundeko maisuaren ikasle eta oinordekoa zen Francesco Melziren eta, ondoren, bere seme Orazio Melziren eskuetatik igaro ondoren (bitartean zati bat saldu zuela), Leonardoren koadernoak jada zatituta iritsi zitzaizkion Pompeo Leoniri. Eskultore milandarrak album tematikoak egin zituen haiekin, eta horiek bilakatu ziren Codex Atlanticus eta Windsor bildumako Kodexa.

Lau menderen ostean lehen aldiz, Ingalaterrako eta Italiako liburukiak berriro elkartu dira. Leonardo da Vinci polimata (guztizko jakituna) islatzen dute, bere lanaren dimentsio artistiko eta zientifikoaren artean hautsitako lotura berreskuratuz. Leonardotheka 2.0-a, bi multzoak osotasun gisa berrirakurtzera bideratuta dago zehazki, bisitariei bi erakundeen artxiboen arteko ikerketa gurutzatuak egiteko aukera emanez. Ikertzaile kideek landutako jatorrizko obraren zatien berrosatze batzuk (berrogeita hamar inguru) sarean kontsulta daitezke. Ingurunearen behaketa eta ikerketa zientifikoa uztartzen dituen lan-metodo bat erakusten dute horiek.

Proiektu hau tresna digitalak baldintza historiko bereziengatik sakabanatutako ondare bat biltzeko nola erabil daitezkeen erakusten duen adibide bikaina da. Fabio Cassese Erresuma Batuan Italiako enbaxadorearentzat, ekimen honek erakusten du "Leonardo ez dela Italiarena bakarrik, gizateria osoaren ondare kultural eta zientifikoarena baizik". Ondare nazionalen deszentralizazioari lotutako estatuen arteko eztabaidak ohikoak diren testuinguru honetan, Finestre sull'Arte agerkariak jasotako hitz horiek digitalizazioak era honetako elkarrizketetan duen garrantzia azpimarratzen dute. Marion Bertin antropologia historiko, sozial eta kulturaleko ikertzaileak zera zehaztu du Journal des Arts aldizkarian: "Horrelako proiektuek obren eta objektuen ezagutza eta sarbide digitala errazten dute, baina ezin dute bildumen benetako nazioartekotze material bat ekarri. Ez dute (estatu-)jabetza materiala zalantzan jartzen". Doktoreak gaineratu duenez, proiektu hauek beste galdera bat ere jartzen dute mahai gainean, "datuen subsuberotasun digitalarena", eta zehaztu, praktikan, plataforma horietarako irisgarritasuna "oso mugatua" dela oraindik, "Interneteko konexio oso onak eta ordenagailu bidezko ikusgarritasuna eskatzen baitute".

Leonardothekak inoiz ikusi gabeko bilduma bat biltzen duen arren, osatugabea da oraindik. Pizkundeko maisuaren Kodex ugari daude Europako bildumetan. Espainiako Liburutegi Nazionalak bi Codex Madrid gorde ditu gaur egunera arte, Pompeo Leonik Felipe II.a erregearen gortean izandako igarotzearekin lotuak. Londresen, Victoria & Albert Museumek Codex Forster delakoen zati bat du bere bildumetan, eta British Libraryk Codex Arundel gordetzen du. Frantziako Institutuak, berriz, "Pariseko Eskuizkribuak" ditu ikusgai, Napoleonen kanpainetan konfiskatutako Leonardoren koaderno txikiak. Bilduma pribatu batean dagoen ale bakarra Codex Leicester da, Bill Gates milioidunaren jabetzakoa dena.

—JdAtik ekarria.