artekaria

Euskal Herriko
Arte Ataria

aktualitatea

Guggenheim, artisten estatutuak eta "euskal" kultura

Zer diote alderdien programek kulturaz? Zer konpromiso hartzeko prest agertu dira? Askotariko ideien artean, bistan dira, besteak beste, sektoreak egindako prekaritate ohartarazpenak eta aspalditik datozen euskal kulturaren gaineko jarrera kontrajarriak.

guggenheim-artisten-estatutuak-eta-euskal-kultura
2023ko otsailean, Zapart sareko ordezkariak artista plastiko-bisualen egoeraren berri ematera joan ziren Eusko Jaurlaritzara

13 de Abril 2024 | Itziar Ugarte Irizar [BERRIA.eus]

Ez da gai gailena izan inoiz. Alderdien programetan "kultura herri-erronka bat da" (EAJ), "kulturak proiektu politiko baten barruan guztiz estrategikoa beharko luke" (EH Bildu), "kultura demokraziaren bihotza da" (PSE-EE), "kulturak garrantzi politiko handia du" (EP), "kulturak askatasuna esan nahi du bere dimentsio guztietan" (PP) eta antzeko esaldiak irakur badaitezke ere, kulturak leku apala du, oro har, kanpaina beteko egunotan.

Balizko sintonia bat suma daiteke definizio orokorretan, baina bizkor puskatzen da barrurago begiratzean.

EAJ: Euskadi Basque Country-ren bidetik

"Euskadi, abangoardia maite duen antzinako nazioa". Azpititulu hori jarri dio EAJk bere kultur atalari. Talentu kulturala, eskaintza kulturala, memoriaren eta ondare kulturalaren transmisioa, jauzi digitala eta genero-berdintasuna zein hizkuntza-berdintasuna bultzatzeko kultur politikak egiteko hitza eman dute, eta, norabide horietan, hamazazpi puntu zehaztu. Tartean dago kulturako langileen "profesionalizazioa" hiru tresnaren bidez sendotzeko asmoa: fiskalitatea, kontratazio baldintzak eta artisten errolda.

Euskal kultura eta ikus-entzunezko ekoizpenak bultzatzeko, Euskadi Basque Country marka zabaltzen segitu gura du EAJk, baita Kultura Sistemaren Legea garatzen ere, "erakundeen eskumenak definitzeko eta etorkizunari begira kultura-sistema sendo eta koordinatu baten oinarriak ezartzeko".

Araba, Bizkai eta Gipuzkoako hiriburuei lotutako asmo zehatzen artean, Gasteizko Principal antzokia eraberritu, Urdaibaiko Guggenheim museoa eraiki, eta Donostia "Europako kultura-erreferentzia gisa posizionatzeko proiektuak" aztertu gura dituzte —hala nola Viktoria Eugenia antzokiaren espazio teknikoa hobetuz eta egoitza artistiko bat martxan jarriz—.

EH Bildu: Euskal Kulturaren Zentroa

"Kulturarik ez balego, herri guztiok bat eta bakarra ginateke", irakur daiteke EH Bilduk kulturarako dituen asmoen sarrera testuan. Eusko Jaurlaritza kritikatu du "duela hamarkada bateko kultur politika berdina" egiten segitzeagatik, eta "termino monetarioetan neurtzen diren eta turismoa erakartzea helburu nagusi duten megaproiektu eta makroekitaldietan oinarritzen den kultur ereduari kontrajarriko" zaion eredu baten alde egin du.

2028. urterako konpromisoen artean, EKZ Euskal Kulturaren Zentroa sortu nahi du koalizioak. "Kultur politikak ekosistemako eragileen artean diseinatzeko bilgune" izatea da ideia; Euskal Letren zuzendaritza bat bilduko luke, eta han legoke Etxepare Euskal Institutua ere.

Sektorearen prekarizazioari aurre egiteko, euskal artista, sortzaile eta kulturako profesionalen estatutua adostea da EH Bilduren asmoa. Beste programetan agertzen ez diren proposamen hauek datoz haienean, besteak beste: hezkuntza formalean zein informalean euskal kulturaren transmisioa lantzeko plan estrategikoa egitea, Zinemaren Euskal Legea garatzea, Zinema Euskaraz programaren zuzkidura "nabarmen handitzea" eta emakume artisten gaineko ikerketa sustatzea, lurraldeko museo zein bildumen sistema eguneratzeaz bat.

PSE-EE: Euskal kultura euskaratik harago

Alderdi sozialistak "kultura eta demokrazia" goiburupean, hiru ardatz markatu ditu bere kultur politikarako: kulturaren demokratizazioa, demokrazia kulturala eta kultura demokratikoa. Lehen ardatzaren bueltan, besteak beste, Euskadiko Irakurketaren Mapa —ia denek aipatu dute—, Kultur Bonua eta Kulturaren Euskal Kontseiluaren eraldaketa aipatu dituzte; azken hori Kulturen Kontseilua izeneko erakundeak ordezkatzea proposatzen du PSE-EEk, "gizarte multikulturalaren konplexutasunari" erantzuteko.

Hari beretik, euskal kultura eta euskarazko kultura berdintzea "itsukeria galanta" dela azpimarratu du alderdiak —"euskal kultura guztia ez da euskarazkoa, ez eta euskarazko kultura guztia euskal kultura ere—, eta ikuspegi horri erantzungo dioten politikak agindu ditu. Baita Espainiako Gobernuak diseinatutako Artistaren Estatutua "errealitatea" bihurtzeko eta sektoreko profesional guztientzat "hitzarmen kolektiboak" garatzeko konpromisoa hartu ere.

EP: Aurrekontua gora, BEZa behera

Proposamen zerrenda luzea eskaini dio kulturari Elkarrekin Podemosek —60 puntutik gorakoa—, eta sektoreari eman diezaioketen garrantziaren erakusle izan daiteke aurrekontua %10 handitzeko helburua ere lehen puntuen artean aipatzea. Kontrara, kulturaren gaineko BEZa jaistea defendatu dute.

Puntu ugariren artean, Arte eta Kulturen Funtsa sortzea proposatu dute —"leihatila bakar baten bidez baliabideak birbanatzeko eta kultur-ehuna garatzeko"—, zinemagintzaren gaineko eskumena galdegingo dute eta hezkuntza sisteman kulturak "pisua berreskuratzeko" politikak sustatuko dituzte —musika "hezkuntza-etapa guztietan" txertatuz, esaterako—. Ondarearen aldeko neurriei aparteko atal oso bat eskaini diete.

PP: Museo bat Miramar jauregian

Alderdi Popularrak beste inon agertzen ez den eraikin bati egin dio lehen aipamena bere zerrendan: Donostiako Miramar jauregiari. "Kontinente huts bat" bihurtu dela iritzita, hiriko kultur bizitza "biziberrituko" duen museo handi bat bihurtzea proposatu dute.

Besteak beste, Euskadiko Liburutegien Legea eta Euskal Ondarearen Legea bururaino eramateko konpromisoa hartu dute —ia denek izan dituzte gogoan bi alor hauek—, eta "kulturak eta turismoak duten harreman estuan" sakontzeko asmoa ere agertu dute. Etxepare Euskal Institutuak, bestalde, "euskal kulturaren egiazko enbaxadore eta dinamizatzaile" izan behar lukeela uste dute, "eta ez abertzaletasunaren eta Euskadi Basque Country planaren zerbitzuko tresna bat".

SUMAR: Guggenheim Urdaibairi ezetza

Sumar Mugimendua, Ezker Anitza-IU eta Euskadi Berdeak taldeen arteko koalizioak hamar puntuko gobernu programa aurkeztu du, eta "Urdaibaiko biosferaren erreserba babestea" jaso du tartean —Guggenheim Urdaibairen aurka agertu dira kanpainan—.


yoshitomo-nara

Yoshitomo Nara

Guggenheim Bilbao (Bilbo, Bizkaia)

Desde el 28 de Junio 2024
Al 03 de Noviembre 2024

bat-bitan

Bat-bitan

Uholdeak 2024

Agoizko kultur etxea (Agoitz, Nafarroa)

Desde el 03 de Mayo 2024
Al 25 de Mayo 2024

atzeko-planoa

Atzeko planoa

Mikel Otxoteko

Montehermoso Kulturunea (Gasteiz, Araba)

Desde el 22 de Marzo 2024
Al 26 de Mayo 2024

y-yo-no-se

Y yo… no sé

Oaia Peruarena

La Fabrica De Gomas (Iruñea, Nafarroa)

Desde el 03 de Mayo 2024
Al 30 de Junio 2024

edonor-denok-inor-ez

edonor denok inor ez

Procesos de institucionalización de la educación artística en el País Vasco, 1978-1991

Artium (Gasteiz, Araba)

Desde el 02 de Febrero 2024
Al 01 de Septiembre 2024

galdera-txikiak

Galdera txikiak

17 de My | Ismael Manterola Ispizua [BERRIA.eus]

Zein den artistaren lekua galdetu dio irratiko esatariak artistari. Artistak galdera handi hori galdera txikitan xehetuko lukeela erantzun du.

hiru-hitz-hamaika-eduki-iii

Hiru hitz, hamaika eduki (III)

10 de My | Haizea Barcenilla [BERRIA.eus]

Aurreko bi zutabeetan Erromako Kapitolioko Museoen sotoan ikusi nuen estela bat aztertzen aritu naiz. K.o. I. mendeko hilarri bat zen, eta hiru hitz besterik ez zuen, bata bestearen azpian: "Antiochus/libertus/pictor" esaten zuen, alegia, "Antiochus. Libertoa. Margolaria". Gaurkoan azken hitzari ekingo diot, pictor, margolaria.

esperimentazioaren-alde

Esperimentazioaren alde

09 de My | Garazi Ansa [BERRIA.eus]

'Herri bat behar da mendi bat altxatzeko' | Artista: Maria Jerez. | Noiz arte. Abuztuaren 25era arte. | Non. Donostiako Tabakaleran.

hiru-hitz-hamaika-eduki-ii

Hiru hitz, hamaika eduki (II)

07 de My | Haizea Barcenilla [BERRIA.eus]

Aurreko astean Erromako Kapitolioko Museoen sotoan ikusi nuen estela bat aztertzen hasi nintzen. Hilarri bat zen, eta hiru hitz besterik ez zituen, bata bestearen azpian:"Antiochus/libertus/pictor" esaten zuen, alegia, "Antiochus. Libertoa. Margolaria". Aurrekoan Antiochus izenari eskaini nion zutabea, eta gaurkoan libertus hitzak zer kontatzen digun arakatzea dagokit.

basterretxea-ehun-urte-bost-geldiune

Basterretxea: ehun urte, bost geldiune

07 de My | Itziar Ugarte Irizar [BERRIA.eus]

Margolaritzan, eskulturan, zineman, diseinuan eta, orobat, euskal kulturaren susperraldiaren aldeko lanean nabarmendu zen Nestor Basterretxea. Mendea bete da artistaren jaiotzatik, eta bost urratsetan zeharkatu du haren ekarpena BERRIAk.

gorputz-izateko-formak

Gorputz izateko formak

03 de My | Elena Olave [BERRIA.eus]

'KOSMETAI' | Egilea: Hodei Herreros. | Non: Montehermoso kulturgunea, Gasteiz. | Noiz arte: Maiatzaren 19ra arte.

Artekaria

El poratl del arte en Euskal Herria

Este es el portal creado por la red ZAPART. Con ARTEKARIA queremos dar visibilidad a la increíble riqueza artística e infraestructural de nuestro pequeño territorio vasco (Euskal Herri osoa). De hecho, nos parece que en un espacio tan reducido donde se encuentran tantos museos (Artium, Oteiza, Oteiza, Artes de Bilbo, Guggenheim…), centros de arte (Uharte-zentroa, Tabakalera, Bilbaoarte…), salas públicas y privadas (Didam, Zitadela, Bastero, Ospitalea, fondations), galería de arte tradicional o de artistas... con tantas programaciones y obras de artistas visibles, la visualización de este conjunto no es fácil. Hemos creado este portal para ayudar a resolver esta falta.

Artekaria

La red de l@s artist@s profesionales de Euskal Herria

Zapart tiene como objetivo conectar, promover el trabajo y defender los derechos de l@s artist@s profesionales que viven y trabajan en Euskal Herria (en los seis territorios historicos que son Araba, Bizkaia, Gipuzkoa, Lapurdi, Nafarroa y Zuberoa).