Eskoziarra den Nnena Kalu (1966an jaioa) Turner Sariaren historia sozialaren mugarri berri bat bihurtu da. Bradforden egindako ekitaldian, saria jasotzen duen desgaitasuna duen lehen pertsona bilakatu da. Bere lanek –berreskuratutako materialez egindako eskultura abstraktu handiek– epaimahaia liluratu dute dakarten originaltasunagatik.

Nnena Kaluk oso profil ezberdineko beste hiru finalista gainditu ditu: Rene Matic (28 urte), argazkilari britainiarra; Mohammed Sami (41 urte), Bagdaden jaioa eta Londresen bizi den margolaria; eta Zadie Xa (42 urte), jatorri korearreko artista kanadiarra, Erresuma Batuan bizi dena. Hiru horiek 10.000 libra (11.500 euro) jaso dituzte, eta Nnena Kaluk, berriz, 25.000 libra (28.000 euro). Haien lanak 2026ko otsailera arte egongo dira ikusgai Bradfordeko Cartwright Hall Art Galleryn, Erresuma Batuko kultur hiriburuan.

Izendapen honek kristalezko sabaia hausten du ActionSpace elkarte britainiarraren kide den Charlotte Hollinsheaden aburuz. Elkarte horrek ikasteko zailtasunak dituzten artistekin lan egiten du. BBCn, Alex Farquharson Tate Britaineko zuzendari eta epaimahai-buruak azaldu duenez, "helburua ez zen Nnenari lehen artistari saria ematea neurodibergente gisa", baizik eta "bere praktikaren kalitatearen eta originaltasunaren aldeko benetako konbikzioagatik, bere identitatetik bereiztezina dena".

1990eko hamarkadan, Turner Saria eztabaida-iturri izan zen saritzen zituen lan probokatzaileengatik. Tracey Eminen My Bed izeneko lana –bere ohe desordenatua, objektu intimoz inguratua– eskandalua piztu zuen 1999an. Lan hark urte hartako Steve McQueen irabazlea bera bigarren planoan utzi zuen. Beranduago, 2002an, Kultura ministro zen Kim Howellsek Turner Sariaren erakusketa publikoki gaitzetsi zuen, "astakeri-kontzeptualtzat" jota.

Jatorrian artista britainiarrei soilik ematen bazitzaien ere, Turner Saria 2000. urtean ireki zen beste nazionalitate batzuei, Wolfgang Tillmans Germaniarra sarituz.

Arte lanek sortutako ulergaiztasunaz gain, saria urte luzez kritikatua izan da artista gutxi batzuen inguruan bueltaka ibiltzeagatik, Londoneko galeria handiek babestutakoak sarritan. Charles Saatchi bildumagilea, orduko merkatuko figura nagusietako bat, aktore garrantzitsua izan zen.

Norabide aldaketa

Azken urteetan, ordea, saria aniztasunaren eta inklusioaren aldeko bidean sartu da, modu esplizituan. 2015ean, Assemble izeneko arkitekto-taldeak sorpresa eman zuen Liverpooleko komunitate-berroneratze proiektu batengatik saria irabazita. Turner Saria ohiko arte plastikoetatik harago zabaltzen hasi zen. Logika horri jarraikiz, 2019a mugarri izan zen: epaimahaiak finalista lauak (Lawrence Abu Hamdan, Helen Cammock, Oscar Murillo eta Tai Shani) kolektiboki saritzeko eskaera onartu zuen, irabazle bakarra aukeratu beharrean. Keinu sinbolikoa izan zen, lehiaketa indibidualari uko eginez.

Joera horrek jarraipena izan zuen 2021ean, soilik kolektiboak aukeratu zirenean. Ipar Irlandako Array kolektiboak irabazi zuen, folklore eta errebindikazio soziopolitikoak uztartzen zituen instalazio batekin. Orientazioa batzuek txalotu zuten, baina kritikak ere piztu zituen: batzuek "pentsamendu-on"-egitzat jo zuten. The Guardian-ek ohartarazi zuen kolektiboak soilik aukeratzeak mezu soziala lehenestea zekarrela, Turner Sariaren erakargarritasun artistikoaren kaltetan.

Aldi berean, irabazleen profila dibertsifikatu egin da. Historikoki, 1991 eta 2016 artean, aurkezteko irizpideetan 50 urteko muga zegoen, artista gazteak lehenesteko. Muga hori kendu zenetik (2017), belaunaldi helduagotako artistak nabarmendu dira. 2022an, Veronica Ryan eskultore sarituak 66 urterekin irabazi zuen, inoizko adinduena bihurtuz. Nnena Kaluk 59 urte ditu.

Aldaketa honek geografia-ikuspegia ere zabaldu du. 2010eko hamarkadatik, finalisten erakusketa Londresetik kanpo egiten da urtean behin. Baina hor ere kritikak agertu dira: Waldemar Janusz, arte-kritikariak, Turner Saria nomada "propaganda tresna" bihurtu dela salatu du, Tatek horren eskaera berezirik egiten ez duten eskualdeetara inposatuta.

Dena den, eztabaidak eztabaida, Turner Sariaren antolaketa puntu batean egonkor mantendu da: urtero, arte-munduko adituz osatutako epaimahai independente batek hautatzen ditu finalistak eta irabazlea. Telebistak sariaren audientzia handitu egin du aspalditik. 1991n, Channel 4 kateak –sariaren babesleak– ekitaldia zuzenean eman zuen. 2018tik, BBCk hartu du lekukoa. Ekitaldia zuzenean ematen da Erresuma Batuko telebista publikoaren kanaletan edo streaming bidez.

Turner Sariaren egokitasunaren eztabaida bizirik dirau. 2024an, bere 40. urteurrenaren harira, kritikari batzuek "indarrik gabe, lotsagarri, erreformatu edo erretiratu beharreko sari" gisa deskribatu zuten. Aitzitik, beste behatzaile batzuek azken edizioa "bere garaiarekin bat" zegoela nabarmendu zuten.