Maria Cuetoren azken banakako erakusketa orain dela urte batzuk ikusi nuen Donostiako Alde Zaharrean kokatua dagoen Ekain galeriaren espazio xaloan. Erakusketa-guneak ez du edukiera ikaragarria, eta hori dela eta bertan Cuetoren ekoizpena osatzen duten lan gutxi batzuk zeuden; nahikoa, dena den, bere proiektuen fintasunaz disfrutatzeko. Ez da euskal mainstream-ean kokatutako artista, eta hain zuzen horrek eragiten du haren lana ikusi eta disfrutatzeko aukerak ere hain murritzak edo aldizkakoak izatea; eta, hain zuzen ere horregatik, Kutxaren Kubo espazioan erakusketa izango zuela jakin nuen unetik izan nuen argi ez nuela hura galduko.

Irudi du Kutxaren Kubo espazioaren programazioak norabide aldaketa bati ekin diola azken aldi honetan, eta, euskal testuinguruari lotutako emakumezko artistei bultzada emateko asmoz, haien banakakoak ekoizteari heldu diola. Ildo honetan, esanguratsua da espazio honetan egin diren azken erakusketak Isabel Herguerarena, Maria Paz Jimenezena eta Maria Cuetorena izatea. Kutxaren espazioa izanik, argi dago ez duela museo publiko batek daukan balioztatzerako eta aintzatespenerako gaitasun-maila berdina, baina, Kursaalaren etxabean kokatuta egonik, instituzio gutxik duten ikusgarritasuna eta presentzia du erakusketa-gune honek hirian. Ederra litzateke, hala, norabide berean jarraitzeko joerari eustea.

Aretoaren beste ezaugarri garrantzitsu bat bere tamaina espaziala da: luze, zabal zein altuerari dagokiena. Eta hori ere ez da hutsala. Espazioen tamainek bertan erakutsi daitezkeen piezen aukeraketa erabat baldintzatzen baitute: bai kopuruari eta baita dimentsioari dagokienez ere. Eta, beste erakusketetan agerikoa bada ere, Cuetoren erakusketan berebiziko garrantzia hartzen du horrek. Izan ere, artistari beste edozein espaziotan erakustea ezinezko egingo litzaizkiokeen lanak aurkezteko aukera eskaini baitio horrek; eta, era berean, ikusleak ere ustekabean harrapatzea lortu du —edo, behintzat, bere obra tamaina txikian ikustera ohituta geundenok—.

Hainbatetan hitz egin izan dut objektu baten tamainak harekiko dugun hautematean eta esperimentazioan daukan erabateko eraginaz; baldintzatzaile erabatekoa dela. Gogoan dut orain dela urte batzuk ariketa hau Nagore Amenabarrok aplikatu zuela San Telmon aurkeztutako banakako erakusketan, eta Cuetoren erakusketako zenbait obratan ere antzematen da, zintzilikatutako elementu begetalekin egindako eskulturetan bereziki.

Tamaina txikikoak aurrez ezagutzen nituenak dira, Ekain galerian aurkeztu zituenak, besteak beste; delikatuak, finak, giza eskalara egokituak; baina erabat etereoak, putz egin eta artistak eraikitako ordena deuseztatuko litzatekeen irudipena ematen dutenak; itxuraz, hain hauskorrak. Espazioko areto nagusian, berriz, aurrez ikusi gabeko tamainako hiru eskultura daude: hauek ere material eta teknika berdinez eginak, baina sentsazio erabat ezberdinak sortzen dituztenak. Gorputzari gailentzen zaizkie, zurrunbiloen gisara, entitate propioa hartzen duten izakiak balira bezala. Hauskortasuna galdu eta haietan barneratzeko gogoa gailentzen da, soilik kanpotik behatzekoa baino gehiago, udazkeneko haize ufada bero batez lurreko hostoak aireratu eta gorputzak inguratzen dituen unea bilatzearen antzera.

Dena den, Cuetoren lanekiko sortzen den gozamena ez datza tamainekiko egiten duen jolas hutsean, ezta darabilen ehungintzaren teknikan ere —nahiz eta erakusketaren tituluak bereziki horri egin erreferentzia eta Cuetoren artelan askoren oinarri teknikoa ere hura izan—, baizik eta naturarekiko duen sentsibilitatean, eta sentsibilitate hori bere artelanen bidez publikoarenganaino igarotzeko duen gaitasunean. Materialen memoria, iragankortasuna eta etengabe eraldatzeko duten gaitasuna lan tresnatzat hartuta, paisaia naturalen istorioen luzapen bilakatzen dira bere lanak, eta bisitariak istorio horren parte izatera eta hura partekatzera pasatzen dira.