Ia bost mendez, artearen historialariek eta bildumagileek damu handi batekin bizi izan dira: 1564ko otsailean hil baino egun batzuk lehenago, Michelangelo jainkotiarrak ehunka marrazki, zirriborro eta kartoi sutara bota omen zituen, bere sorkuntza-prozesuko zalantzen arrastorik atzean utzi nahi ez zuelako. Bertsio hori, bere biografoa izan zen Giorgio Vasariri zor dioguna, hankaz gora geratu da.

Valentina Salerno ikertzailearen lanek ekarritako aurkikuntzak baieztatzen du Berpizkundeko maisuak ez zituela bere azken lanak suntsitu. Aitzitik, "ganbera sekretu" batean babestu omen zituen, sarbidea babes-sistema sofistikatu batez itxita zuena. Atea irekitzeko, hainbat giltzaren jabeak aldi berean egotea beharrezkoa zen; horrela, inork ezin zuen altxor hori bakarrik bereganatu. Gela hori, gaur egun desagertuta dagoen Erromako Via Macel de' Corvi kaleko bere etxean zegoena, kutxa gotor baten moduan erabiltzen zen, Michelangeloren ondare artistikoa gordetzeko. Mesfidatia eta bere lanaz jeloskorra zenez, han utzi omen zituen bere azken lanak, konfiantzazko pertsona gutxi batzuen esku uzteko —ikasleak eta lagun hurbilak, hala nola Daniele da Volterra edo Michele degli Alberti—, bere familiako kide batzuen edo bildumagile temati batzuen gutiziatik babesteko. Giorgio Vasarik zabaldutako "gezur historikoak", azken finean, artistaren beraren interesak zerbitzatzen zituen. Maisuaren zirriborroak suak suntsitu zituela sinetsaraztean, Michelangeloren irudia —ahaleginik eta zuzenketarik gabe perfektua sortzen duen jenioarena— babestuta geratzen zen. Gainera, horrela saihesten ziren bere mailako artista baten heriotzaren ondoren derrigor egiten ziren inbentario ofizialak.

Valentina Salernok azpimarratzen du bere aurkikuntza ez dela mito historiko baten suntsiketara bakarrik mugatzen. Bere ustez, orain arte egiletza zalantzazkoa edo ezezaguna zuten hogei bat obra identifikatzea ahalbidetu du. Pieza horien artean daude sanguinaz egindako marrazkiak, eskultura-zirriborroak eta prestaketa-kartoiak.

Arte-merkatuan lehen ondorioak berehala nabaritu dira. Joan den otsailaren 5ean, Kapera Sixtinoko sabaiko pertsonaien baterako egindako oin baten azterketa-marrazkia (ikus irudia) 23 milioi eurotan saldu zen, New Yorken egindako Christie's etxeko enkante batean. Marrazki txiki hori Valentina Salernok aztertutako lan multzo berekoa da; ikertzaileak testamentuak, inbentarioak eta orain arte argitaratu gabeko notario-agiriak xeheki aztertu ditu.

Aditu handienek berrikusia den ondarea

Bere ikerketa, "Michelangelo, azken egunak" izenekoa, Laterango Sakramentu Guztiz Santuaren kanonigo erregularren eta Michele Rak irakaslearen babesa jaso du. San Pedro basilika nagusiko artzapez kardinalak, Mauro Gambettik, maila oso handiko batzorde zientifiko bat sortu du; honen kide dira, besteak beste, British Museumeko Hugo Chapman, Vatikanoko Museoen zuzendari Barbara Jatta eta Florentziako Diseinuaren Arteen Akademiako Cristina Acidini.

Lan horiek ez dira inbentario huts batera mugatzen. Michelangeloren ondareari eta bere lankide-sarearekin izan zituen lotura estuei buruzko argi berria ematen dute. Zirkulazioan dauden lanak "ziur aski ugariak dira eta, gainera, askotarikoak", dio Valentina Salernok; ikertzaileak batez ere elizetan eta museoetan gordetzen diren lanetan jarri du arreta, han dokumentazioa askotan zorrotzagoa baita.

—JdA-tik itzulia.