artekaria

Euskal Herriko
Artearen ataria

aktualitatea

"Betirako" Nafarroan gordetzeko eskaera

Pompeluko togatusa Nafarroako Museoan dago ikusgai azken urtebetean, baina urte luzez galduta egon da bere pista. Duela 128 urte aurkitu zuten Iruñeko Alde Zaharrean, munduko aberats baten gordailuan egon da urte batzuetan eta haren jabetza estatubatuar batena da egun.

betirako-nafarroan-gordetzeko-eskaera
Txibite Nafarroako Lehendakarixa eskulturaren ondoan

Gorka Peñagarikano Goikoetxea [argia.eus]
| 28 de Febrero 2023

2024ra arte egongo da ikusgai Pompeluko togatusa eskultura preziatua Iruñean, baina baliteke atzera ere AEBetarako bidea hartzea. Foru Gobernuak, dena den, publikoki adierazi du "ondare patrimonial handiko" eskultura dela eta "Nafarroari dagokiola bere jabetza". Horregatik, erabateko jabetza eskuratu nahi du Foru Gobernuak.

127 zentimetroko brontzezko eskultura erromatarra da Pompeluko togatusa, balio oso handikoa mundu osoan bakan batzuk baino ez daudelako —hamahiru antzerako eskultura, gehienak Pompeyan eta Ercolanon aurkituak—. Nafarroan aurkiturikoak ez dauka bururik.

Iruñeko Nabarreria kalean aurkitu zuten 1895ean eta orain gutxira arte ez da oso ondo jakin noren eskuetan egon den. Lehen hamar urteetan Iruñean eta Madrilen egon zela uste da, baina behin 1906ra helduta pista galdu zela dio Nafarroako Gobernuak, historiagileekin elkarlanean aztertuta. Datu bakanen bat jasotzea lortu dute: 1970eko hamarkadan Versaillesen egon zen eta 1985ean AEBetarako bidea hartu zuen. Duela bost urte New Yorken topatu zuten erakusketa pribatu batean.

Munduko aberatsen baten gordailuan

John Werner Kluge XX. mendeko enpresari aberatsarena izandakoa da Pompeluko togatusaren eskultura.

Werner Kluge Alemanian jaio zen 1914an, eta AEBetara emigratu zuen garai hartako alemaniar askok bezala, gerra testuingurutik ihesi. Ikus-entzunezkoen munduan murgildu zen hasieratik; telebistan lehenik, irrati-kateak erosten ere bai, eta zineman azkenik. Besteak beste, zinema-industriako 20th Century Fox eta telebista linealeko Fox Television Network konpainien hastapen prozesuetan parte hartu zuen, buru izan gabe baina akzioen jabetzak edukita. Forbes aldizkari entzutetsuak AEBetako pertsonarik aberatsena izendatu zuen 1989tik 1991ra.

Galduta zegoenaren ustea irauli zuen susmoa 2015ean heldu zen Estatu Batuetatik: bost urte lehenago enkante batean jarri zuten eskultura, baina ez zuen inork erosi. Jabetza norena zen ez zegoen argi dokumentu haren arabera, ezta eskultura hura zen ere. Enkantean zehazten zenez, "Galiatik" zetorren. Ordurako, jakina da, Werner Kluge-ren familiak bere jabetzatik askatu zuela pieza preziatua.

Harrezkero, Nafarroako Gobernuko Museo Zerbitzuak egindako ikerketek baieztatu dute Pompeluko togatusa dela pieza hura eta New Yorken dagoela jabetza, bildumagile aberats baten etxean. Ez da inoiz lortu obraren jabetza Nafarroara ekartzea, baina epe luzeko mailegu baten bidez Iruñean dago ikusgai 2022etik 2024ra.


ipar-baltza

Ipar Baltza

Erlea Maneros Zabala

CarrerasMugica (Bilbo, Bizkaia)

Desde el 11 de Septiembre 2026
Al 08 de Noviembre 2026

get-me-a-stone

Get me a stone

Rosalind Nashashibi

Artium (Gasteiz, Araba)

Desde el 12 de Junio 2026
Al 01 de Noviembre 2026

harri-erre-malpais

Harri erre, 'malpaís'

Izaskun Araluzea [BERRIA.eus]
| 21 de Octubre 2026

Malpaís | Artista: Borja Gomez. | Non: Naratan, Bilbon. | Noiz arte: Azaroaren 7ra arte.

bilboko-arte-ederren-museoa-zabaldu-dute

Bilboko Arte Ederren Museoa zabaldu dute

Ismael Manterola Ispizua [BERRIA.eus]
| 21 de Octubre 2026

Berritutako museoei buruzko artikulu sorta bukatzeko, Bilboko Arte Ederren Museoari tokatuko zaio gaur txanda. Komunikabideek behin eta berriz errepikatu duten moduan, urriaren 5ean zabaldu zen Bilboko museo berritua.

zer-memoria-dosi-behar-du-fikzioak

Zer memoria dosi behar du fikzioak?

Uxue Rey Gorraiz [BERRIA.eus]
| 18 de Octubre 2026

Iruñeko Topaketen gerizpean, Leire Lakuntza, Ainhoa Apeztegia eta Nagore Txibite artisten obrak hizketan eta galdezka jarri dituzte Ziudadelako Arma aretoan. Udalaren Arte Garaikideko Bildumako lanen hautaketa batekin ere osatu dute erakusketa.

kultura-ikertu-kultura-babestu

Kultura ikertu, kultura babestu

Haizea Barcenilla [BERRIA.eus]
| 16 de Octubre 2026

Orain egun batzuk [EAEko] Kulturaren Euskal Behatokiaren email bat jaso nuen; azaroaren 5ean eta 6an egingo dituen jardunaldien egitaraua zekarren (gaztelerazko mezutik ireki behar izan nuen, euskarazko bi estekak ez zebiltzalako; benetan inork ez ditu halako gauzak gainbegiratzen kultura eta euskara sailean?).

gwangjuko-biurtekoa-aldaketarako-agindu-bat

Gwangjuko Biurtekoa, aldaketarako agindu bat

| 15 de Octubre 2026

Bere 16. edizioan, Hego Koreako arte garaikideko nazioarteko erakusketak esperientzia intimoak, kontakizun historikoak eta denboraren ikusmoldeak jartzen ditu elkarrizketan

osotasunaren-gezur-hauskorra

Osotasunaren gezur hauskorra

Maite Luengo Agirre [BERRIA.eus]
| 14 de Octubre 2026

Izar iheskorra eta bihotza | Artista: M. Benito Piriz. | Non: Bilbo Arten, Bilbon. | Noiz arte: azaroaren 8ra arte.

arte-lanen-lapurreten-kronologia-bat

Arte-lanen lapurreten kronologia bat

| 10 de Octubre 2026

1911ko La Gioconda-tik 2026ko urriaren 4an lapurtutako San Joanen Apokalipsia-raino, Europan eta munduan izandako lapurreta garrantzitsuenen zerrenda.

Artekaria

El poratl del arte en Euskal Herria

Este es el portal creado por la red ZAPART. Con ARTEKARIA queremos dar visibilidad a la increíble riqueza artística e infraestructural de nuestro pequeño territorio vasco (Euskal Herri osoa). De hecho, nos parece que en un espacio tan reducido donde se encuentran tantos museos (Artium, Oteiza, Oteiza, Artes de Bilbo, Guggenheim…), centros de arte (Uharte-zentroa, Tabakalera, Bilbaoarte…), salas públicas y privadas (Didam, Zitadela, Bastero, Ospitalea, fondations), galería de arte tradicional o de artistas... con tantas programaciones y obras de artistas visibles, la visualización de este conjunto no es fácil. Hemos creado este portal para ayudar a resolver esta falta.

Artekaria

La red de l@s artist@s profesionales de Euskal Herria

Zapart tiene como objetivo conectar, promover el trabajo y defender los derechos de l@s artist@s profesionales que viven y trabajan en Euskal Herria (en los seis territorios historicos que son Araba, Bizkaia, Gipuzkoa, Lapurdi, Nafarroa y Zuberoa).