2011n, Jean Hélionen margolanen katalogo arrazoinatu digitala salbuespena zen halako lanen argitalpengintzaren panoraman. Artistaren margolanak paperean argitaratzeko editore eta galeristekin izandako arazoek bere emazte Jacqueline Hélion eta seme Mark Vail Interneten doan argitaratzera eraman zituzten. Ez ziren damutu: horri esker margolanak zerrendatu, haien zabaltasuna partekatu eta faltsifikazioetatik babestu zituzten. AEBetan, 2014ko azaroan, "Cézannen margolanak" sareko katalogo arrazoinatuaren argitalpenak beste mugarri bat ezarri zuen. Jayne Warman, Walter Feilchenfeldt (John Rewald-en lankidea, 1996ko paperezko bertsioaren egilea) eta David Nash osatu zuten egileen hirukotea. Azken honek konbentzitu zituen bertsio berrikusia eta handitua sarean berrargitaratzeko, eta margolanak koloretan erakusteko, ez zuri-beltzean.

"2016an, argitaratutako katalogo arrazoinatuen %1 baino gutxiagok zuten bertsio digitala, nahiz eta urte berean prestatzen ari zirenen %18k sarean egoteko asmoa izan", gogorarazi du Sharon Flescher-ek, International Foundation for Art Research-eko zuzendari exekutibo ohiak, iazko urrian Drouot-ek eta Société internationale des catalogues raisonnés-ek antolatutako nazioarteko hitzaldian. Azken hori Frantzian sortu zen 2023ko irailean, eta Ekaterina Bembel-ek zuzentzen du.

Oraingoz ez dago datu zehatzik fenomenoaren hedadurari buruz, baina joera argi bat bada: haien garapena AEBetan. Azken sei urteetan, Sam Francis Foundation edo Roy Lichtenstein Foundation bezalako fundazioek horren alde egin dute, baita New Yorken sortutako bi erakundek ere: Cahiers d'Art Institute eta Wildenstein Plattner Institute. Lehenengoa 2021ean sortu zen Artifex Press eta Cahiers d'Art bateratuta; bigarrena 2016an Guy Wildenstein eta Hasso Plattner Foundation-ek sortu zuten, Hasso Plattner-en izena daramana (SAP-en sortzaileetako bat). WPIk, besteak beste, Romare Bearden, Tom Wesselmann, Paul Gauguin, Claude Monet eta Pierre-Auguste Renoir-en katalogo digitalak eskaintzen ditu.

Halaber, Archives & Catalogue raisonné Marc Chagall-ek (2019an sortua) eredu gisa hartu ditu WPI, Roy Lichtenstein Foundation eta Paul Cézanne-en katalogo digitalak. Elkartearen zuzendari Ambre Gauthier-en arabera, helburua da obra osoa biltzea eta ezagutza-tresna aurreratuena sortzea. Antzeko bideak hartu dituzte Michel Schulman-ek (Edgar Degas-en marrazkiak) eta Stéphan Perreau-k (Hyacinthe Rigaud-en lana).

Katalogo aberastua, moldagarria eta irisgarria

Abantaila nagusia paperezko edizioarekin alderatuta: eguneratze erraza. Marc Chagall, Paul Cézanne edo Pierre-Auguste Renoir bezalako artisten corpus handiak pixkanaka igo daitezke. Gainera, informazio osagarria sartzeko aukera ematen du: artxiboak, testuak, bibliografia, elkarrizketak… Indexazioak bilaketa errazten du eta interaktibitatea handitzen.

Bestalde, sarbide erraza eta doakotasuna ere abantaila handiak dira: publiko zabalagoa (ikasleak, artezaleak) eta nazioartekoa. Edozein lekutatik kontsulta daiteke, edozein gailutan. Stéphan Perreau-ren arabera, lankidetza sustatzen du adituekin, museoekin eta galeristekin. Ambre Gauthier-ek azpimarratzen du lankidetza estua dutela Musée national Marc Chagall museoarekin.

Paperezko bertsioek, berriz, tirada txikiak (1.000–2.000 ale), prezio altuak eta berrargitalpen falta dituzte. Horregatik aukeratu zuen Michel Schulman-ek formatu digitala, Théodore Rousseau eta Edgar Degas-en lanetarako.

Bertsio digitalaren erronkak

Hala ere, katalogo digital bat sortzeak hainbat erronka ditu: garatzaile informatikoa aukeratzea, datu-base egokia diseinatzea eta datuak babestea (hackerren aurrean). OVH edo Panopticon bezalako zerbitzuak erabiltzen dira; Archives & Catalogue raisonné Marc Chagall-ek, berriz, Réciproque agentziarekin eta 4D softwarearekin lan egin du, Giacometti fundazioa eta Rodin Museoak bezala.

Kostua ez da beti txikiagoa: hasierako inbertsioa antzekoa da, eta gainera mantentze jarraitua behar da. Etorkizunari buruzko galderak ere sortzen dira.

Arrisku nagusia: egileen desagerpena edo baliabide falta. Andrea Theil-ek (Roy Lichtenstein Foundation) adierazi zuen erakunde batek hartu beharko lukeela ardura, baina ez dago argi zeinek; Getty-k ez omen du nahikoa langile. Beste kasu batzuetan, belaunaldi-aldaketa gertatu da: Clovis Vail-ek hartu du lekukoa, eta Walter Feilchenfeldt, Jayne Warman eta David Nash-ek beren lana Société Paul Cézanne erakundeari eman diote. Elkarte horretako presidente Denis Coutagne-k azaldu du orain mantentzeaz arduratzen direla.

Museoek katalogoak zerrendatzen dituzte, baina horrek ez du haien kontserbazioa bermatzen. Horregatik, askok oraindik paperezko bertsioa argitaratzeko nahia dute —baina horretarako baliabideak behar dira.

—JdA-tik ekarria.