artekaria

Euskal Herriko
Artearen ataria

aktualitatea

Zisjordaniako aztarnategi arkeologikoak israeldarren kontrolpean?

Knessetek (Israelek parlamentuak) lehen irakurketan onartu du aztarnategi horien kudeaketari buruzko testu bat, nazioarteko zuzenbidearen aurka doana.

zisjordaniako-aztarnategi-arkeologikoak-israeldarren-kontrolpean
Tell es-Sultan, Jerikotik hurbil. Arg/ A. Sobkowski, CC Wikipedia

| 21 Juin 2026

1995etik, Zisjordania hiru eremutan (A, B eta C) banatuta dago. Eremu horiek Israelek administratzen ditu (C eremua: Ekialdeko Jerusalem eta Jordan ibaiaren harana), edo Palestinar Aginte Nazionalak (A eremua: Jeriko, Ramallah, Betleem, Nablus, Jenin, Tulkarem), edo bien artean adostuta (B eremua: Zisjordania erdialdeko eta mendebaldeko herrixkak). Beraz, eremu bakoitzeko aztarnategi arkeologikoak erakunde ezberdinen menpe daude. Israelen aldetik, Defentsa Ministerioaren menpe dagoen Administrazio Zibileko "Arkeologiako Lantalde Nagusia" (Staff officer of Archaeology) arduratzen da horretaz: Israelek "behin-behinean" okupatzen du eremua 1967tik, eta, ondorioz, ezin du Ondare Ministerioak kudeatu.

Likudek eta eskuin muturreko alderdi erlijiosoek proposatuta, lehen irakurketan onartutako lege-proiektuak agintaritza zibil berri bat sortzea aurreikusten du aztarnategi arkeologiko guztiak ikuskatzeko, "Judea eta Samariako Ondare Agintaritza" izenekoa. Israelgo komunikazio ofizialetan, "Judea eta Samaria" terminoa baliatzen dute Zisjordania izendatzeko, terminologia hori nazioartean onartuta ez egon arren. Agintaritza hori zuzenean Israelgo Ondare Ministerioari lotua izanen litzaioke, ez eta Defentsakoari, eta Zisjordaniako aztarnategi guztien kudeaketaz arduratuko litzateke. Testuaren lehen paragrafoek ondoko helburu hau azaltzen dute: "Judea eta Samariako antzinako gauzen, ondarearen eta aztarnategi arkeologikoen kudeaketan Israelgo Estatuaren erantzukizun zuzena ezartzea". Testuak legezko esparru bat ere aurreikusten du "[aztarnategi horien aurkako] erasoak prebenitzeko eta murrizteko, bereziki antzinako gauzen eta aztarnategien babesa, kontserbazioa, garapena, irisgarritasuna eta salbamendua bermatuz". Ondorioz, honek Osloko Akordioek ezarritako administrazio moduaren aldaketa dakar.

Testua justifikatzeko erabilitako argumentuen artean, Amit Halevi Likudeko diputatuak adierazi du Iranen eta Hamasen aurkako gatazkak "garaipen kultural bat" ere barne hartu behar duela, gaur egungo gerrak eta Israelgo ondarearen babesa lotuz. Testu hau Zisjordaniako kolonizazio azkarraren eta bertako aztarnategi arkeologikoen estatusaren inguruko bi urteko eztabaida sutsuren ondoren iritsi da: legez kanpoko koloniak eraikitzeaz gain, kolono israeldarrek hainbat aztarnategi kaltetu dituzte berriki, gobernuaren aldetik inolako gaitzespenik jaso gabe. Suntsipen horiek gora-behera, ultra-nazionalistek Zisjordaniako aztarnategi arkeologikoen kudeaketa osoa eskatzen dute, Samaria, Jeriko eta Shiloh hiri biblikoak, Qumrango kobazuloak, eta Herodes erregearen jauregia eta hilobia barne.

Emek Shaveh GKEaren txostena

Ondarearen aurkako erasoak dokumentatzen dituen Emek Shaveh Israelgo GKEaren (Gobernuz Kanpoko Erakundea) arabera, erronka nagusia ondarearen kudeaketa agintaritza zibil baten eskuetara igarotzea da, eta horrek "izatezko anexio bat" dakarrela adierazi dute bertako legelariek. Bigarren erronka da Israelek A eta B eremuetan indusketa eta ondarea babesteko jarduerak zabaltzea: Emek Shavehek zehaztu duenez, duela hilabete batzuetatik Arkeologiako Lantalde nagusiak jada zabalduta zituen bere prerogatibak eremu horietara, Osloko Akordioak urratuz. Emek Shavehek gaineratu duenez, 1954ko Hagako Hitzarmenaren arabera, botere okupatzaileak "antzinako gauzak legezko zaindari gisa kudeatu" behar ditu okupatutako herritarren mesedetan, eta ez bere onurarako. Azkenik, GKEaren ustez, lege-proiektu honek "arkeologia politizatzen du", izenburuan "ondare" terminoa erabiltzean eta gobernuari zein kolonoen komunitateetako babesleei lotutako agintaritza bat sortzean. Izan ere, agintaritza horretako kideak kolonoen ordezkarien artean izendatuko lirateke, Palestinar Aginte Nazionala baztertuz. Ondarearen instrumentalizazioa Israel sortu zenetik existitu den arren, lege-proiektu hau onartuz gero, A eta B eremuen anexioa berretsi liteke, Palestinar Aginte Nazionalari Osloko Akordioetatik bere zaintzapean dituen aztarnategi arkeologikoetara sartzea eragotziz.

—JdA-tik ekarria.


macula-et-materia

Macula et Materia

Sally Mann

Kutxa Kultur Artegunea (Donostia, Gipuzkoa)

Du 17 Juillet 2026
Au 18 Octobre 2026

foragers

Foragers

Jumana Manna

Artium (Gasteiz, Araba)

Du 17 Septembre 2026
Au 15 Novembre 2026

kaosaren-diziplina

Kaosaren diziplina

Isabel Coixet

San Telmo (Donostia, Gipuzkoa)

Du 11 Septembre 2026
Au 01 Novembre 2026

bilboko-euskal-museoa-zabalik

Bilboko Euskal Museoa, zabalik

Ismael Manterola Ispizua [BERRIA.eus]
| 8 Octobre 2026

Berritu ondoren zabaldutako museo bati buruz idatzi nuen aurreko astean. Irakurleak barkatuko dit museoei buruzko serie hau, baina ekainean zabaldu zuten Bilboko Euskal Museoari buruz idatzi behar dut gaur, nahiz eta arte museoa ez izan.

oroitzeak-berekin-dakarrena

Oroitzeak berekin dakarrena

Jone Rubio Mazkiaran [BERRIA.eus]
| 8 Octobre 2026

Urtero legez, Mapamunditarrak erakusketa proiektuaren hitzordua gurean dugu berriz, urteroko egutegiari leial. Badira erantzun borobil eta itxiak ematera datozen erakusketak, baina ibilbideak erakutsi ohi digu komisariotza proiektu oro, funtsean galdera batekin hasten dela.

bonnat-museoa-zabalik

Bonnat museoa zabalik

Ismael Manterola Ispizua [BERRIA.eus]
| 6 Octobre 2026

Azkenean! Ia 15 urte itxita egon ondoren berriz zabaldu dute Baionako Bonnat-Helleu museoa. Leon Bonnat artista baionarrak bere herriko etxeari utzi zion urteetan pilatutako arte bilduma; horren ondorioz, ordura arte bilduma pribatua izan zena publikoa bilakatu zen.

deskolonializazioaren-erronka-euskal-museoetan-ate-joka

Deskolonializazioaren erronka euskal museoetan ate joka

Xalbat Alzugarai Etxeberri [BERRIA.eus]
| 6 Octobre 2026

Europako museoetan maiz piztu ohi da haien bildumetan iragan kolonialak duen arrastoari buruzko polemika. Obra espoliatuak itzularazteko Parisek onartu duen legeak ekarri du gaia hizpidera orain. Adituek diote Euskal Herrian ere "asko" dagoela egiteko.

diferituan-bizitzea

Diferituan bizitzea

Haizea Barcenilla [BERRIA.eus]
| 30 Septembre 2026

Japonian lanean nagoenez, tenplu bateko udazkeneko ekinokzioaren inguruko ospakizun batera hurbildu nintzen aurrekoan. Ez nintzen plan hura egiten bakarra: tenplu txiki samarra zen, eta, iritsi nintzenerako, jendez gainezka zegoen; anitz turistak, ni bezala.

korapiloek-dakitena

Korapiloek dakitena

Maite Luengo Agirre [BERRIA.eus]
| 30 Septembre 2026

'Gerezi Hori' | Artista: Maider Aldasoro. | Non: Rekalde aretoa, Bilbo. | Noiz arte: Azaroaren 22ra arte.

Artekaria

Le portail de l'art en Euskal Herria

Ceci est le portail créé par le réseau ZAPART. Avec ARTEKARIA, nous voulons donner de la visibilité à l'incroyable richesse artistique et infrastructurelle de notre petit territoire basque (Euskal Herri osoa). En effet, il nous semble que dans un espace aussi réduit où se trouvent tant de musées (Artium, Oteiza, Beaux-Arts de Bilbo, Guggenheim…), de centres d'art (Uharte-zentroa, Tabakalera, Bilbaoarte…), de salles publiques et privées (Didam, Zitadela, Bastero, Portalea, Ospitalea, fondations) galeries traditionnelles ou d'artistes… avec tant de programmations et d'œuvres d'artistes visibles, la visualisation de cet ensemble n'est pas facile. Nous avons créé ce portail pour aider à remédier à ce manque.

Artekaria

Le réseau des artistes professionnel.le.s d'Euskal Herria

Zapart a pour objectif de mettre en réseau, de promouvoir le travail et de défendre les droits des artistes professionnel.le.s vivant et travaillant en Euskal Herri (sur les six territoires historiques que sont Araba, Bizkaia, Gipuzkoa, Lapurdi, Nafarroa et Zuberoa).