artekaria

Euskal Herriko
Arte Ataria

aktualitatea

Txillida, Jesus Uriarteren begietatik

Tabakalerako Artegunean bildu dituzten 180 argazki inguruetan Txillidaren lan prozesuak irudikatu dituzte. Erakusketa lau zatitan banatu dute, eskultoreak erabiltzen zituen lau material nagusiak aipatuta: papera, lurra, hormigoia eta altzairua.

txillida-jesus-uriarteren-begietatik
Txillida. Arg/ Kutxa fundazioa

2024ko Apirilaren 11a | Urko Iridoy Alzelai [BERRIA.eus]

Haizearen orrazia, Zerumugaren goraipamena, Gure aitaren etxea, Tolerantziari monumentua... aski ezagunak dira Eduardo Txillidaren lanak. Baina eskultura ororen atzean lan prozesu luze bat ezkutatzen da. Hori argi daki Jesus Uriarte argazkilariak, urte askoan aritu baitzen Txillidarekin elkarlanean. Horren emaitza da Tabakalerako Artegunean dagoen erakusketa: Txillida lanean. 180 argazki biltzen ditu. Bi solairuz osatutako erakusketa ekainaren 30era bitarte egongo da ikusgai, eta, horrez gain, argazkiak biltzen dituen liburu bat argitaratu du Kutxa fundazioak.

Jon Uriarte erakusketaren komisarioak azaldu duenez, lau zatitan banatu dute tokia: "Txillidak lau material erabili zituen bere lanak egiteko: papera, lurra, hormigoia eta altzairua. Horren harira zatitu dugu erakusketa, hau da, material bakoitzak bere espazioa dauka". Erakusketara sartzean, beheko solairuan, papera eta lurra dira protagonistak. Jon Uriartek azaldu du materialen harremanaren arabera antolatu dutela tokia, eta lurra eta papera hainbat arrazoirengatik jarri dituztela behean: sabai baxuagoak daude, eta argazkiak gertuago daudela sentitzen du ikusleak. Horregatik, Jon Uriartek adierazi du beheko argazkiak "eskala txikiagoan" egin dituztela. "Behean gela txiki bat dago, Txillidak Ingerborg etxean zuen estudioaren antzekoa, eta eskultoreak paperezko lanak egiten zituen han", esan du Jon Uriartek. Gela txikiko argazkiak Txillidaren estudioan zeuden tresnenak dira gehienbat, eta zehaztasun handiko irudiak dira.

Lurraren argazkiak Hans Spinner artistaren etxeko lorategian ateratakoak dira batez ere, Frantzian, Grasse hirian. "Paperarekin eta lurrarekin egiten zituen prozesuak intimoagoak ziren, eskuz eginiko lana zen. Beheko solairuak espazio oso ona ematen digu Txillidaren lana azaltzeko, zirkuitu borobil bati jarraitu diezaiokegulako, buztinarekin egiten zituen pauso guztiak ikusi ahal izateko", azaldu du Jon Uriartek. Buztinaren prozesu guztiak ikus daitezke, hasierako moldaketetatik hasi eta labeetan sartzeraino.

Goiko solairuan irudi handiagoak daude. Hormigoiaren inguruan osatutako paretan, gelaren ezkerraldean, mosaiko handi bat da nagusi. "Ia 50 argazkiko mosaiko bat dago goian, hormigoiz eginiko eskulturen prozesua irudikatzen duena", esan du Jon Uriartek. Gijonen (Asturias, Espainia) kokatuta dagoen Zerumugaren goraipamena bezalako eskulturak aparrez eraikitzen zituen lehen pauso moduan Txillidak, 1:1 eskalan, eta, ondoren, apar hori egurrez inguratzen zuten. Azkenik, egurrezko armazoian hormigoia kofratu egiten zuten. "Hormigoizko piezek hilabeteetako eta batzuetan urteetako lan prozesua eskatzen zuten, eta Jesus Txillidaren ondoan egon zen denbora hartan guztian", azaldu du Jon Uriartek.

Azkenik, altzairuaren saila dago goiko solairuan ere. Jon Uriarte: "Altzairua jorratzen duten argazkiak nik uste zinematografikoenak direla. Donostian Txillidak zuen sutegi txikia agertzen da, baita Reinosan [Kantabria, Espainia] erabiltzen zituen Sidenor enpresako sutegi industrialak ere. Hango tenperaturak oso beroak ziren, eta, argazkiak film batetik aterata daudenez, argiak kontraste handia egiten du irudian. Baldintza horiek guztiek indar dramatikoagoa ematen diote altzairua biltzen duen argazki bildumari", adierazi du Jon Uriartek. Altzairuarekin jarraituz, Reinosako argazkien ondoan azpiatal bat osatu dute, Haizearen orrazia eskultura eta haren lan prozesua irudikatzeko. Hainbat tamainatako argazkiz osatuta dago azpiatal hori, eta eskultura egiteko langileek eta Txillidak egindako lana ikus daiteke han.

Lau materialei eskainitako sail bakoitzak pieza berezi bat du. Altzairuarenean metalez inprimaturiko argazki bat dago, paperean paperezko irudi bat, hormigoian aparrez osaturiko argazki bat eta lurraren sailean egurrean irudikatutako bat, hau da, lau materialak argazkietan agertzeaz gain, erakusketan presentzia propioa daukate. Lau sailen zatiketa nabaria da, bakoitzak bere lekua baitu, eta bakoitzak Txillidaren alde bat irudikatzen baitu. Jon Uriartek uste du sailen zatiketak eragin handia duela ikuslearengan, Txillidaren lana ulertzeko modu "aproposagoa" delako.

Talasoterapiaren antzera

1982. urtean hasi zen Jesus Uriarte Txillidarekin elkarlanean, eta 2000. urtera bitarte iraun zuen harremanak, hau da, Txillida gaixotu zen arte. Lehenagotik eskultoreari hainbat irudi atera zizkion, Haizearen orrazia egiten zebilen bitartean adibidez, baina harreman horrek maiztasunik ez zuen izan 1982ra arte. Txillidarekin lan egiten zuen garai bertsuan prentsan ere aritu zen Jesus Uriarte, zehazki El Pais egunkarian. "Niretzat erlaxatzeko momentuak ziren Eduardorekin pasatzen nituenak, garai hartan aski gogorra baitzen Euskal Herrian prentsan lan egitea", azaldu du. Jon Uriartek esan du bere aitaren lasaitasun momentu horiek "talasoterapiara joatea" bezalatsu zirela. Erlazio "estua eta polita" sortu zen argazkilariaren eta eskultorearen artean, Jesus Uriarteren ustez, biek denbora "asko" igarotzen zutelako elkarrekin.

Ondo ezagutzen zuen argazkilariak Txillida, eta bazekien noiz atera argazkiak eta noiz ez. "Luxua zen Eduardorekin lan egitea. Baina, hala ere, kontuz ibili behar nuen. Bera deseroso zegoenean nik antzematen nuen, eta banekien ez zela argazkiak ateratzeko momentua. Adibidez, Ingerborg etxean egoten ginenean, argazki oso politak ateratzen ziren, sabai leiho eder bat zuelako, eta hortik argi natural asko sartzen zelako. Momentua ez zenean, leihoaren azpian zeuden besaulki batzuetan esertzen nintzen, Eduardo bere lanarekin eroso sentitu arte", azaldu du argazkilariak.

chillida-lanean

Chillida lanean

Jesus Uriarte

Kutxa Kultur Artegunea (Donostia, Gipuzkoa)

2024ko Martxoaren 15etik
2024ko Ekainaren 30era


no-signal

No signal

Back, Cristian Robles Kensausage, Fernando Tinoco, Raisa Alava

SC Gallery (Bilbo, Bizkaia)

2024ko Maiatzaren 24tik
2024ko Uztailaren 12ra

ikurrak-eta-objektuak

Ikurrak eta objektuak

Guggenheim Bildumako Pop artea

Guggenheim Bilbao (Bilbo, Bizkaia)

2024ko Otsailaren 16tik
2024ko Irailaren 15era

tentelontzia

Tentelontzia

Ana G. Lartitegui

Azkuna Zentroa (Bilbo, Bizkaia)

2024ko Ekainaren 26tik
2024ko Irailaren 29ra

koldobika-jauregi

Koldobika Jauregi

Oreka (Soraluze, Gipuzkoa)

2024ko Ekainaren 14tik
2024ko Uztailaren 31era

klima

Klima

Allora & Calzadilla

Azkuna Zentroa (Bilbo, Bizkaia)

2024ko Ekainaren 20etik
2025eko Urtarrilaren 06ra

sota-familia-artea-eta-mezenasgoa

Sota familia. Artea eta mezenasgoa

Eka. 22 | Arte Ederren Bilboko museoa

Ramón de la Sota y Llanok antzinako eta garai modernoko arte-bilduma bikain bat egin zuen, eta bere bi egoitzetan banatu zuen kronologikoki: antzinako artea Bilboko Ibaigane Jauregian –Athletic Cluben egoitza 1988tik–, eta arte modernoa Lertegin zeukan egoitzan, hurbileko Getxoko udalerrian. Horren haritik Arte Ederren Bilboko museoan jarritako erakusketa urrira arte ikusgai izanen da.

ondarea-kudeatzeko-manerak

Ondarea kudeatzeko manerak

Eka. 21 | Haizea Barcenilla [BERRIA.eus]

Festa ederra izan zuten larunbatean Larunben: Aranzadik herriko aztarnategian topatutako aldarea aurkeztu zuen, Valeria Vitella izeneko emakumeak Larraheri eskaini ziona orain dela bi mila urte inguru.

hankaz-gora

Hankaz gora

Eka. 21 | Garazi Ansa [BERRIA.eus]

'Entresaka' | Artista: Ibon Aranberri. | Datak: 2024ko apirilaren 26tik 2024ko irailaren 29ra. | Non: Artium, Gasteiz.

koldobika-jauregi-eskultorea-hil-da

Koldobika Jauregi eskultorea hil da

Eka. 17 | Paulo Ostolaza [BERRIA.eus]

64 urte zituela zendu da. 1990eko hamarkadatik aurrera euskal artista erreferentziazkoa izan da. Naturaren eta artearen arteko loturei begiratu zalea zen, besteak beste.

bizitzaren-harira

Bizitzaren harira

Eka. 13 | Elena Olave [BERRIA.eus]

'JAI EGUN' | Artista: Marta Zelaia. | Non: La Taller, Bilbon. | Noiz arte: Uztailaren 19ra arte.

utopiatik-estilora

Utopiatik estilora

Eka. 13 | Ismael Manterola Ispizua [BERRIA.eus]

Irratian esaten ari dira jarri berri duten musika klasikoko piezak avantgarde (sic.) estiloa daukala. Nire barrurako pentsatu dut, noiztik da abangoardia estilo bat? Hala bada, noiz bihurtu zen abangoardia estiloa?

Artekaria

Euskal Herriko Arte ataria

ZAPART sareak sortutako ataria duzu hau. Gure euskal lurralde txikiak duen artista eta azpiegitura aberastasun harrigarriari ikusgarritasuna eman nahi diogu Artekariarekin. Izan ere, hain eremu ttipi batean hainbeste museo (Artium, Oteiza, Arte Ederretakoak, Guggenheim…), arte zentro (Uharte zentroa, Tabakalera, Bilbaoarte…), areto publiko zein pribatu (Didam, Zitadela, Bastero, Portalea, Ospitalea, fundazioen aretoak…), galeria pribatu tradizionalak eta artistenak… hainbeste programazio eta artista lan ikusgai eta denbora berean ikusgarritasun oso zaila dagoela iruditzen zaigu. Horren konpontzen laguntzeko sortu dugu atari hau.

Artekaria

Artista profesionalen sarea

Zapart sareak Euskal Herriko sei lurralde historikoetan bizi eta lan egiten duten artista profesionalen saretzea eta horien lana sustatzea eta eskubideak defenditzea du helburu.