artekaria

Euskal Herriko
Artearen ataria

aktualitatea

Idatziaren botere sinbolikoa

Zorion handia ekarri digu Irulegiko Eskuak euskara maite dugun guztioi, baina arte historialarioi poz bikoitza eragin digu. Nola ez, gure hizkuntzan topatu den lehen hitza artelan batean egonik? Dagokion izenaz deitu behar baitiogu objektu eder horri: Irulegiko Eskua artelan bat da, eta zehaztu beharra dago, gainera, testua ez dela artelanaren gainean idatzitako testu bat, artelanaren parte baizik.

idatziaren-botere-sinbolikoa

Haizea Barcenilla [BERRIA.eus]
| 2022ko Azaroaren 23a

Hasieratik izan da agerikoa testua ulertu nahi badugu objektua ulertu behar dugula. Sorioneku hitzak zentzu argia hartzen du eskua objektu apotropaiko gisa azaltzen bazaigu, alegia, babes funtzioa zuen objektu sinboliko gisa. Hurrengo hitzak deszifratzen arituko diren hizkuntzalariei lagungarria izango zaie izaera hori ezagutzea, esanahira hurbiltzeko pistak eskaini ditzakeelako. Izan ere, testua eta irudia, forma eta edukia, bat dira objektu honetan: artelana sortzen duten elementu banaezinak. Testuak ez du irudiaren funtzioa deskribatzen, beraz: bere balio sinboliko eta magikoa osatu eta indartzen du.

Elkartze hau ulertzeko, Antzinaroko beste artelan batzuei so egitea komeni da. Hain zuzen ere, Mesopotamian eta Egipton sortu zenetik, idazkerak irudiarekin bat egin zuen artelanetan. Egiptoren kasuan testuaren eta irudiaren arteko loturak ezin zuzenagoak ziren, hieroglifoak irudiak ere bazirelako. Baina idazkera zeinu abstraktuek osatzen zutenean ere, Mesopotamiako kuneiformean bezala, irakurtzen ez zekitenentzat (hots, gizartearen gehiengo handienarentzat) idatziak mezu misteriotsuz beteriko irudi sinbolikoak ziren, irudi figuratiboekin elkartuta ikusten zirenak gehienetan.

Antzinako gizarte hauetan arteak izaera magikoa zuen, hau da, zerbait irudikatzen zenean, arima ematen zitzaiola uste zuten; faraoien eskulturetan, esaterako, irudikatuen arima gordetzen omen zen. Irudiaren indar magiko hau ulergaitza egiten zaionari, imajina dezala zer sentituko zukeen maite duen pertsona baten argazki baten begiak zulatzean, eta K.a. I. mendeko gizakiarengandik hurbil aurkituko da. Bada, irudikapen hori, irudiaz gain, idatziaren bitartez egin zitekeen orobat; eskulturetan ez ezik, faraoien arimak bere izen idatzian ere bazirauen, gordailu magiko batean legez.

Irulegiko Eskua sistema artistiko-magiko horren eredu bat da, zalantzarik gabe. Irudia eta idatzia esparru sinboliko berberean uztartzen dituen artelana da, mundu arruntetik gaindi dauden indarrei dei egiten diena, hauek erakartzeko nahian. Ikusten zuen jende gehiena ez zen testua irakurtzeko gai izango, baina eskuaren botere sinbolikoa argi ulertuko zuen. Eta paradoxikoki, beharbada ez gaude gure arbasoengandik hain urrun: guk ere testuaren gehiena irakurtzeko arazoak ditugu, baina ulertu, argi ulertzen dugu artelanaren botere sinbolikoa.


aretxaga-miribilla

Aretxaga-Miribilla

Andoni Euba

Juan Manuel Lumbreras (Bilbo, Bizkaia)

2026ko Apirilaren 29tik
2026ko Ekainaren 12ra

trashumantes-3

Trashumantes #3

Erakusketa kolektiboa

Zigoitiko Kultur Zentroa (Ondategi, Araba)

2026ko Maiatzaren 07tik
2026ko Ekainaren 04ra

amaia-molinet

Amaia Molinet

Barriek zikloa

Rekalde Aretoa (Bilbo, Bizkaia)

2026ko Ekainaren 23tik
2026ko Irailaren 06ra

prezioa-eta-balioa

Prezioa eta balioa

Haizea Barcenilla [BERRIA.eus]
| 2026ko Maiatzaren 22a

Igandean Museoen Nazioarteko Eguna izan zen eta, ohikoa den bezala, gure inguruko museoek ekintza ugari eskaini zituzten. Horrez gain, lurraldeko museo guztien sarrera doakoa izan zen. Eta urtero bezala, Bilbo aldean bizi eta artea gogoko duten nire lagun eta ezagun gehienak Guggenheim museora joan ziren.

metalezko-basoan-barrena

Metalezko basoan barrena

Maite Luengo Agirre [BERRIA.eus]
| 2026ko Maiatzaren 22a

RUTH ASAWA: ATZERA BEGIRAKOA. | Artista: Ruth Asawa. | Non: Bilboko Guggenheim museoan. | Noiz arte: Irailaren 13ra arte.

gernika-k-mugitzen-duen-guztia

'Gernika'-k mugitzen duen guztia

Iñigo Astiz [BERRIA.eus]
| 2026ko Maiatzaren 21a

Pablo Picassoren lana Bilboko Guggenheim museora eramateko eskaria egin dio Eusko Jaurlaritzak Espainiako Gobernuari, eta, ezezkoa erantzun dioten arren, kolpean piztu da berriz ere koadroaren kokapenari buruzko debatea. Lur mugikorrak ditu oinarrian.

esther-ferrerrek-jasoko-du-eusko-ikaskuntza-laboral-kutxa-saria

Esther Ferrerrek jasoko du Eusko Ikaskuntza-Laboral Kutxa saria

Uxue Rey Gorraiz [BERRIA.eus]
| 2026ko Maiatzaren 20a

Artistak arte garaikidearen berrikuntzan eginiko "ekarpen erabakigarria" nabarmendu du epaimahaiak, bai eta haren obrak nazioartean erdietsitako proiekzioan azpimarra egin ere. Uztailean emanen diote garaikurra.

veneziako-biurtekoa-giro-gatazkatsuan-ireki-da

Veneziako Biurtekoa giro gatazkatsuan ireki da

| 2026ko Maiatzaren 19a

Veneziako 61. Biurtekoaren maiatzaren 6ko aurre-irekieraren egunetik hasita, protesta eta ekintza ugari egin dira Arsenalen eta Giardinian, Errusiaren eta Israelen parte-hartzea salatzeko.

arantzazuko-argiztatzailea

Arantzazuko argiztatzailea

Enekoitz Telleria Sarriegi [BERRIA.eus]
| 2026ko Maiatzaren 18a

Xavier Alvarez de Eulatek Arantzazuko santutegian jarritako beirateek 70 urte izango dituzte aurten. Urteurrena kari, erakusketa bat jarri dute frantziskotarren komentuan: ‘Lux Vitae'. Argi egin diote fraide artistaren ibilbideari.

erronkariko-borlen-arrastoak

Erronkariko borlen arrastoak

Jone Rubio Mazkiaran [BERRIA.eus]
| 2026ko Maiatzaren 15a

'Muskoko' | Artista: Leyre Arraiza. | Non: Iruñeko Ziudadelan. | Noiz arte: Maiatzaren 24ra arte.

Artekaria

Euskal Herriko Arte ataria

ZAPART sareak sortutako ataria duzu hau. Gure euskal lurralde txikiak duen artista eta azpiegitura aberastasun harrigarriari ikusgarritasuna eman nahi diogu Artekariarekin. Izan ere, hain eremu ttipi batean hainbeste museo (Artium, Oteiza, Arte Ederretakoak, Guggenheim…), arte zentro (Uharte zentroa, Tabakalera, Bilbaoarte…), areto publiko zein pribatu (Didam, Zitadela, Bastero, Portalea, Ospitalea, fundazioen aretoak…), galeria pribatu tradizionalak eta artistenak… hainbeste programazio eta artista lan ikusgai eta denbora berean ikusgarritasun oso zaila dagoela iruditzen zaigu. Horren konpontzen laguntzeko sortu dugu atari hau.

Artekaria

Artista profesionalen sarea

Zapart sareak Euskal Herriko sei lurralde historikoetan bizi eta lan egiten duten artista profesionalen saretzea eta horien lana sustatzea eta eskubideak defenditzea du helburu.