2020an, 3.000 eurotan baloratutako mihise anonimo bat oharkabean igaro zen Genovako (Italia) enkante batean. Lau urte geroago, batzuek iradoki dute agian Michelangeloren (1475–1564) margolan bakanetako bat izan litekeela. Istorioa horrela hasi zen beraz, Genovako Wannenes enkante-etxean. 135 × 107 cm-ko mihise bat, XVI. mendearen amaierako edo XVII. mendearen hasierako obra anonimo gisa aurkeztua, 2.000 eta 3.000 euro arteko estimazio xumearekin enkantean jarri zen. Baina ez zuen eroslerik izan.

Lau urte geroago, Michel Draguet-ek, Belgikako Arte Ederren Errege Museoetako zuzendari ohiak, mihise bera Michelangeloren azken urteetako margolan gisa aurkeztu zuen, Pietà Spirituali izenburupean. Hipotesia Arte Ondarearen Errege Institutuak (KIK-IRPA) egindako analisi teknikoetan oinarritzen da. Mihisean "M" itxurako monogramak agertzen direlakoan, pitzadurek zeharkatuak, baita partzialki ezabatutako data bat ere: "154?". Michel Draguet-ek 1542–1546 inguruan kokatzen du obra, Vittoria Colonna eta Reginald Pole kardinalarekin (Michelangeloren ingurukoak) lotutako Spirituali talde erlijiosoen testuinguruan.

Geroztik, mihisea Pariseko Arcanes tailerrean zaharberritua izan da. 2024ko uztailean Italiatik atera zenean, Milanoko gainbegiratze-agintaritzaren baimenarekin, oraindik XVII. mendeko obra anonimo gisa deskribatzen zen, 15.000 eurotan baloratuta. Azkenean, Belgikan bizi diren bi bildumagilek erosi zuten 35.000 eurotan. Lana jaso eta garbitu ondoren, ia ikusezinak diren bi monograma bereizi zituztela diote, eta orduan Michel Draguet-ekin jarri ziren harremanetan.

Azterketa zientifikoek hainbat elementu interesgarri azaleratu dituzte. Arte-historialariak dioenez, Kristoren hatz lodia eta Courtauld Institute of Art-en gordetako Giza-biziaren Ametsa izeneko Michelangeloren marrazki batekoa digitalki gainjarri ditu. Pigmentuen analisiek, gainera, Ameriketako kotxinila agerian utzi omen dute, garai hartan oraindik gutxi hedatutako tindagai bat haren arabera.

Baina aztarna horiek ez dituzte adituak konbentzitzen. Gehienek jarraitzaile baten lana dela iradokitzen dute. Izan ere, florentziarraren margolanen multzoa oso mugatua da. Tradizioak ia Tondo Doni bakarrik aitortzen du, Sixtina kapera eta Paolina kaperako fresko handiez gain. Michelangelok gutxi praktikatzen zuen kabalete-margolaritza, eta Giorgio Vasariren arabera, margotzea gorroto zuela ere adierazi zuen.

David Ekserdjian-ek, Leicester-eko Unibertsitateko Italiar Pizkundean aditua den historialariak, uste du atribuzioak ez duela maisuaren estiloarekin zerikusirik. Margolanaren egitura anatomikoa —enbor gutxi egituratua, beso zurrunak, Ama Birjinaren adierazpen intentsitate eskasa— maisuaren ingurune erromatarra gogorarazten du gehiago, batez ere Guglielmo della Porta edo Marcello Venusti bezalako artistek egindako lanak, zeinak Vatikanoko Pietà-ren kopiak edo interpretazioak egin baitzituzten.

Baliteke Michel Draguet, Italiar Pizkundean baino surrealismoan adituagoa, datu zientifikoak gehiegi interpretatu izana. Karbono-14 bidezko datatzeak tarte oso zabala ematen du: 1520 eta 1660 artean, %95,4ko probabilitatearekin. Michelangelo 1564an hil zen.

Monogramen benetakotasuna ere ez dago argi. Artearen historiak baditu antzeko kasuak, hala nola Saluzzoko Gurutziltzaketa baten marrazkia, 1960ko hamarkadan Michelangelori egotzi zitzaiona, baina geroago Marcello Venustiri lotu zitzaiona Roberto Longhiren ikerketaren ondoren. Amerikar jatorriko kotxinilaren presentziak ere, askotan froga erabakigarritzat jotzen den arren, ez du hori bermatzen; pigmentua 1550eko hamarkadatik aurrera hainbat erromatar tailerretan erabiltzen zen.

Azkenik, ez Giorgio Vasari-k ezta Ascanio Condivi-k ere ez dute halako margolanik aipatzen, nahiz eta Michelangeloren konposizioek kopia ugari izan zituzten.

—JdA-tik ekarria.