Beltza Soulages-entzat edota urdina Klein-entzat bezalaxe, Yayoi Kusama puntuen motibotik bereiztezina geratuko da. Artistak bere jantzietan ere txertatzen zuen, beti perruka laranja sutsu batekin konbinatuta. Baina pertsonaia publikoaren exzentrikotasuna bizitza-ibilbide harrigarri eta borrokaz markatu baten kanpoko aurpegia besterik ez zen: araututakoaren aurka, gerrarren aurka, zeuzkan nahasmendu psikiatrikoen aurka. Eta hori guztia, Louis Vuittonek 2023an Parisko La Samaritaine eraikinaren aurrean altxatutako 15 metroko estatua bihurtu baino askoz lehenago.

1929an Matsumoton (Japonian) jaioa, Yayoi Kusama armadan behartuta sartu zuten Bigarren Mundu Gerran, eta paraxuten piezak josten aritu behar izan zuen. Gatazkaren esperientziak bere lehen lan batzuk markatu zituen, hala nola 1950eko Accumulation of Corpses (Prisoner surrounded by the curtain of depersonalization) margolanak; bertan, gerra espiral hipnotiko xurgatzeaile gisa irudikatzen du. 1960ko hamarkadan, testuinguru militarrean eskuratutako jostun-trebezi horri esker, Accumulation sailari hasiera eman zion, zeinean altzariak aparrez betetako eta forma falikodun bolumenekin estaltzen zituen.

Bere etxean ulertu gabea eta gaizki tratatua, Kusama New Yorkera joan zen 1957an, Georgia O'Keeffe margolariaren aholkuz, zeinarekin gutun bidez harremana baitzuen. Ozeanoaz beste aldera, lan probokatzailea garatu zuen, kontserbadoretasunaren aurka argiki altxatuz. Askatasun sexualari lotutako aldarrikapenetan aktiboki parte-hartze hartuz, Kusamak "happening" orgiastiko handiak antolatu zituen 1960ko hamarkadan, eta horietan bere puntu ezagunak margotzen zituen elkar besarkatzen zuten antzezleen gorputz biluzietan. Grand Orgy to Awaken the Dead eskandalagarriarekin, MoMAko eskulturen lorategian baimenik gabe antolatua 1969an, mezu antimilitarista defendatu zuen Vietnameko gerraren testuinguruan.

New Yorken, Yayoi Kusamak "aurkakoan", edo "anti-n", sendo oinarritutako praktika garatu zuen. Artearen munduan izandako presentzia hutsak, gizon zuriek nagusiki dominatutako ingurune batean emakume arrazializatu eta atzerritar gisa, probokatu egiten zuen. Gerraren eta puritanismoaren aurka, artistak bere buruaren aurka borrokatzen zuen batez ere. Bizitza osoan zehar haluzinazioak jasanda, Kusamak azaldu zuen bere sormena zela bere larritasuna leuntzeko eta bere ikuspegiak menderatzeko modu bakarra. Artea bere nahasmenduen erremedioa eta adierazpena zen aldi berean, bere baitatik jalgitzen zen hil ala biziko behar bat zela adierazi zuen, Japoniera itzuli eta urte gutxira, 1977an, bere borondatez ospitale psikiatriko batean sartu zenean. Bertan bizi izan zen bere azken egunera arte, sortzeari utzi gabe.

Kusamak ospitalean sartzeak ez zuen esan nahi bizitza publikotik erretiratu zenik, erabat kontrakoa baizik. Diskrezio aldi baten ondoren, artista berriro agertu zen artearen agertokian 1990eko hamarkadan. 1993ko Veneziako Biurtekoko bere parte-hartzeak, non Japoniako pabiloiko espazio oso bat hondo horiaren gaineko puntu beltzez estali baitzuen, oihartzuna izan zuen. 2000ko hamarkadan, bere haluzinazioak tentakuluzko forma koloretsu erraldoietan gauzatu ziren, 1960ko hamarkadan jada erabilitako forma bat berriro aktibatuz eta are ausartago bihurtuz. Honela lan ikusgarri eta popak sortu zituen, modaren marketinak erabili zituenak. 2012an, Louis Vuittonekin egindako elkarlanak kontsumoaren mundura bultzatu zuen, benetako marka bihurtuz. Bi urte geroago, kotarik handieneko emakume artista bihurtu zen Infinity Nets sail ikurgarriko White No. 28 margolanaren salmentari esker, 7,1 milioi dolarrera iritsi baitzen.

—JdA-tik ekarria