Joan den astelehenean, azaroak 18, hasi ziren Javier Pérezen (Bilbo, 1968) Un pedazo de cielo cristalizado obraren zaharberritze-lanak. Tamaina askotako beira puztuzko 12.000 pieza baino gehiago ditu, malko tankerakoak, 10 metroko diametroa eta 4 metroko altuera dituen esferaerdi-egitura batean zintzilik. Artelan enblematiko hau Artium Museoaren bisitariek eraikinera sartzean aurkitzen duten Bildumako lehen pieza da, eta ezagunenetako bat. 2023an, Correoseko Filatelia Zuzendaritzak Artium Museoari eskainitako edizio bereziko zigilu baten irudia izan zen.

Obra hori garbitu eta zaharberritzeko lanak Iberdrola España Fundazioaren babesari esker egin ahal izan dira. Arabako Artium Fundazioak lankidetza-hitzarmen bat sinatu zuen joan den uztailean, artelanaren zaharberritzeari ekin ahal izateko. Hain zuzen ere, Fernando García Sánchez, Iberdrola España Fundazioaren presidentea, Ramón Castresana Sánchez, fundazioaren zuzendaria eta Antonio Collada Banderas, Fundazioaren arte eta kultura arduraduna, lan horietan egin den aurrerapena ikustera etorri dira.

Zaharberritze prozesua

Zaharberritze lan hauen helburua artelana bere hasierako egoerara itzultzea da, "malko" bakoitzari jatorrizko gardentasuna itzuliz. Pieza osatzen duten elementuen kopurua eta hauskortasuna, erabateko tamaina, artelana kokatuta dagoen espazioa eta euskarria ematen dion egitura direla eta, zaharberritze-prozesua konplexutasun handikoa da; izan ere, plataforma finko handi bat eta bi aldamio instalatu behar izan dira, eta horiek lekuz aldatzen doaz garbitzen ari diren obraren zatiaren arabera. Hori guztia dela eta, Frantzia kaletik museorako sarrera nagusia mugatu egin da, eta museoko bisitariak barruko plazatik sartuko dira.

Konplexutasun teknikoak eta obraren kokapenak baldintzatzen dituzte protokoloa eta kontserbazio- eta zaharberritze-lanak. Egitura erdizirkularrak beirazko elementuen manipulazioa mugatzen du; izan ere, beheko aldean piezak estuago daude goian baino eta, beraz, beirak desmuntatzeko lana zailagoa da. Bereizirik tratatzeko kendu behar diren beirazko malkoak jatorrizko lekuan kokatzen dira berriz, lehengo distantziak mantenduz, obraren soinuan edo eraketan aldaketarik gerta ez dadin. Horretarako, atera beharreko piezak zigilatzeko sistema bat diseinatu da, desmuntatze-lena kudeatu eta kontrolatzeko, hartara, metalezko sarean lehen zuten lekuan jarri ahal izango dira berriz ere.

Zaharberritzeko esku-hartzeak aldi bereko hiru ekintza biltzen ditu: metalezko egituraren barrualdean dagoen zikinkeria erauztea, metalezko sareari eusteko kakoa ordeztu eta hala eskatzen duten beirazko piezak ebaluatu eta desmuntatzea, eta, azkenik, eskultura osatzen duten beirazko 12.200 malkoak banan-banan garbitzea.

Esku-hartze konplexu hori ikuspegi global batetik ezagutarazteko, museoak hainbat jarduera antolatu ditu, zaharberritze-lanak direla-eta gertatzen ari diren prozesuetan arreta jartzeko.

Artista museoan dagoela aprobetxatuz, azaroaren 27an, asteazkena, Javier Pérezen, zaharberritzen ari den artelanaren egilearen, eta Enrique Martínez Goikoetxearen, Euskal Herriko Arte Garaikidearen Museoaren bildumaren kontserbatzailearen arteko solasaldi bat egongo da.

Abenduaren 2an, astelehena, zaharberritze prozesuaren aurkezpen sakona egingo dute horretan ari diren ÁRTYCOko zaharberritzaileek.

Azkenik, abenduaren 18rako, asteazkena, Cristina Aransay Arabako Foru Aldundiko Zaharberritze Zerbitzuko buruaren eta Enrique Martínez Goikoetxea kontserbatzailearen arteko elkarrizketa antolatu du museoak.