Egungo emaileen gurasoek urtetan zehar sortu zuten bildumaren zati bat da dohaintza. Gustuko zuten artea, ohikoak ziren erakusketatan, galeriatan eta enkanteetan, eta harremanak zituzten sektoreko artista eta profesionalekin. Koadroak erosi eta saltzen zituzten, eta urteen poderioz familiaren bilduma handitzen joan ziren. Gurasoak eta anaietako bat hil zirenean, bildumaren zati bat San Telmori ematea erabaki zuten.

Jasotako obren artean museoak hiru hauek hautatu ditu dohaintzaren interes artistiko eta dokumentalaren erakusgarri gisa: La maestra de Oscoz, Recolección de manzanas eta Descargando en el puerto. Artetaren eta Tellaecheren lanen kasuan, obrak erreferentziazko bi autorerenak dira, hala euskal artearen historian nola penintsulako artean. Beren obra museo aipagarrienetan eta bilduma korporatiboetan dago. Barojaren lanaren kasuan, bere kalitateaz gain, azpimarratzekoa da piezaren balio dokumentala, lantzen duen gaiarengatik.

Ricardo Baroja: La maestra de Oscoz

Eszenak tropa militarrek neska gazte bat gauez atxilotzen duten unea erakusten du. Ilargi-argiak ilunki argitutako plaza baten erdian, tropa erreketeek itxura hauskorreko emakume ilehori gazte bat zaintzen dute, eskuak lotuta dituena. Bitartean, kapote militar batez estalitako irudi ilun batek, seguru aski kapilau militar bat, atxilotuta dagoela esaten dio, eta eskuaz adierazten dio ezkerretara dagoen kotxe batera igo dadila. Eszenaren atzealdean dauden bizilagunek gertaera izuturik ikusten dute.

Koadroaren atzealdean dagoen izenburuak eta soldaduen uniformeek gertakariaren arrasto bat ematen digute: seguru aski, koadro honekin Ricardo Barojak María Camino Oscoz Urriza Nafarroako Gorza udalerriko maistraren istorioa kontatzen du. Alderdi Komunistako kidea izan zen, 1936ko uztailaren 31n atxilotu zuten eta urte bereko abuztuaren 10ean epaiketarik gabe erail zuten. Gainera, maistra gaztea Pio eta Ricardo anaien ezaguna zen, gerra aurreko urteetan haiekin harreman epistolarra izan baitzuen.

Indar adierazkor handiko lana da, bere interes artistikoari Nafarroako Gerra Zibileko gertakari tragiko baten balio historiko garrantzitsua gehitzen diona.

Aurelio Arteta: Recolección de las manzanas

Campesinas vascas con frutas y hortalizas (c. 1913-1915) lanerako prestaketa-artelana da hau. Amaitutako obra Bilboko Arte Ederren Museoan dago eta Barakaldoko Munoa Jauregiko jantokiko paretak dekoratzeko artistak egin zuen pintura ziklokoa da. 20ko hamarkadan Artetak lan hau errekuperatu zuen Madrilgo Banco Bilbaoren eraikinean egin zituen pintura muraletarako. Horko paneletako batean eszena errepikatu egin zuen emakumeen posizioan aldaketa batzuk eginez. Lan hau Banco Gipuzcoanoren Caminos en la pintura bildumaren bigarren liburukiko azalean agertzen da.

Julián de Tellaeche: Descargando en el puerto

Tellaechek etengabe errepikatzen ditu itsasoarekin eta bertako jendearekin zerikusia duten gaiak, eta kartoia euskarri gisa erabiltzea kolorearen soiltasuna ahalbidetzeko. Hala, ikuslearen arreta konposiziora zuzentzen da. Tellaecheren lan honen aurreko hainbat bertsio daude, eta bertan gaia errepikatzen du zenbait aldaketa eta neurri desberdinekin. Dohaintzan emandako pieza hau 1931ekoa da.

DOHAINTZA GEHIAGO

Museoetako bildumak handitzeko oso ohikoak dira norbanakoek, erakundeek, elkarteek... egindako dohaintzak. Pertsona horien eskuzabaltasunari esker, ondare artistiko, historiko eta kulturala ezin hobeto kontserba daiteke, dokumentatzeko, zabaltzeko eta gizarteari helarazteko.

Azken urteotan, San Telmok dohaintza ugari jaso ditu artearen eta dokumentazioaren esparruan.

Horien artean daude Sigfrido Koch Bengoetxearen eta Sigfrido Koch Arrutiren argazki funtsa, Antton Elizegi eta Fernando Postigoren argazki bildumak, Amable Ariasen "Antzoki Zaharra" akuarela saila, eta Remigio Mendiburu eta Rosa Valverderen obra grafikoa.

Era berean, Cristina Iglesiasek kobrearen gainean azidoarekin serigrafiatutako lau pieza eman zizkion udalari, museoaren bilduman sartu direnak, horiek ondo kontserbatu eta zabaltzeko. Santa Klara uhartean dagoen Hondalea instalazioarekin lotutako obrak dira.

Horiez gain, aipatzekoak dira beste dohaintza hauek ere: Altxerri eta Echeverria arte galerien artxibo dokumentalak, Maya Aguiriano arte historialariarena, María Paz Jimenez artistaren funts dokumentala, Juan Antonio García Marcos arte kritikariaren erakusketa-liburuxken bilduma eta Vicente Cobreros Uranga Arrameleren artikulu bilduma. Horiei gehitu behar zaie Carmen Díaz Mintegui, Miren Garmendia Etchenique eta Begoña Gorospe Pascual ikertzaileek emandako feminismoari buruzko material dokumentala.

Dohaintza horiek guztiez gain, izaera hetereogeneoko beste batzuk ere jaso ditu museoak azken urteotan, hala nola jantziak, osagarriak, etnografia piezak...